ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Η γεωργία ακριβείας, στα θεμέλια της οποίας, εκτός της επιστημονικής γνώσης, βρίσκεται και η τεχνολογία, είναι πλέον μια εφαρμοσμένη πρακτική και στην ελληνική αγροτική παραγωγή.
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
ymouratides@gmail.com
Ωστόσο, ο ρυθμός διείσδυσης είναι ακόμα χαμηλός, γεγονός που αφενός οφείλεται στην έλλειψη εκπαίδευσης, αφετέρου στο ύψος της κεφαλαιουχικής επένδυσης. Ο δεύτερος είναι και ο λόγος που οι περισσότερες τεχνολογίες προσφέρονται με τη μορφή υπηρεσιών, οπότε είναι εφικτή η ένταξή τους στα λειτουργικά έξοδα της επιχείρησης, και άρα είναι ευκολότερο να εφαρμοστούν στον τελικό «λογαριασμό».
Στο 6ο Συνέδριο Γεωγραφικών Πληροφοριακών Συστημάτων στη Γεωργία και στο Περιβάλλον, στις 19-21 Μαΐου, 2026, στο Συνεδριακό Αμφιθέατρο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, θα συζητηθούν θέματα που σχετίζονται με την επιστημονική βάση και την πρακτική αξιοποίηση της γεωργίας ακριβείας. Για όσους ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν, η συζήτησή μας με τον Διονύση Καλύβα, καθηγητή Αξιολόγησης Γαιών, ΓΠΣ & Χωρικής Ανάλυσης, και έναν από τους πρωτεργάτες του συνεδρίου, μπορεί να δημιουργήσει επιπλέον κίνητρο.
Είναι η έκτη φορά που διοργανώνετε αυτό το συνέδριο. Τι το διαφοροποιεί από τις προηγούμενες;
Αυτό που διαφοροποιεί το 6ο Συνέδριο Γεωγραφικών Πληροφοριακών Συστημάτων στη Γεωργία και στο Περιβάλλον από τα προηγούμενα είναι το επίπεδο επιστημονικών ανακοινώσεων αλλά και η ενσωμάτωση στο πρόγραμμα του συνεδρίου πολλών διαφορετικών δράσεων. Σήμερα δεν μιλάμε μόνο για τις δυνατότητες των GIS (Geographical Information Systems) και της γεωργίας ακριβείας σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά για τεχνολογίες που έχουν περάσει στην πράξη και στην παραγωγή, που έχουν αρχίσει πλέον και χρησιμοποιούνται και από τους αγρότες στη χώρα μας. Αυτό αντανακλάται και στον όγκο και στο αντικείμενο των εργασιών που θα παρουσιαστούν στο 6ο Συνέδριο, ακόμη και στο έντονο ενδιαφέρον (που έχει φανεί από τις μέχρι τώρα εγγραφές συνέδρων) επαγγελματιών και απασχολουμένων στον πρωτογενή τομέα. Περιλαμβάνει συνδυαστικά, για πρώτη φορά, επιστημονικές ανακοινώσεις, ειδικές συνεδρίες, σύντομης διάρκειας hands-on workshops, διαγωνισμό καλύτερης προπτυχιακής εργασίας και μεταπτυχιακής διατριβής, απονομές πτυχίων σε αποφοίτους μεταπτυχιακής κατεύθυνσης γεωπληροφορικής του ΓΠΑ και προγραμμάτων κατάρτισης του ΚΕΔΙΒΙΜ.
Το φετινό συνέδριο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη γεωχωρική Τεχνητή Νοημοσύνη (GeoAI), στα drones, στα IoT συστήματα και στη διαχείριση μεγάλων γεωχωρικών δεδομένων. Παράλληλα, ενισχύεται η σύνδεση της έρευνας με την αγορά και τις επιχειρήσεις μέσω της GIS EXPO και των εφαρμοσμένων case studies.
Ποιες προτάσεις, μελέτες κ.λπ. που έγιναν σε προηγούμενα συνέδρια έχουν γίνει πράξη στην Ελλάδα;
Στα πρώτα συνέδρια του 2015 ή του 2017, το βασικό ζητούμενο ήταν να πείσουμε ότι οι γεωχωρικές τεχνολογίες μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο για τη γεωργία και το περιβάλλον. Σήμερα, το ερώτημα δεν είναι αν χρειάζονται, αλλά πώς θα ενσωματωθούν πιο αποτελεσματικά στην καθημερινή λειτουργία του αγροτικού και περιβαλλοντικού τομέα.
Όσον αφορά τις προτάσεις και τις μελέτες των προηγούμενων συνεδρίων που έχουν βρει εφαρμογή στην Ελλάδα, υπάρχουν αρκετά χαρακτηριστικά παραδείγματα:
-Η χρήση drones και δορυφορικών δεδομένων για παρακολούθηση καλλιεργειών και εκτίμηση αποδόσεων εφαρμόζεται πλέον από εταιρείες που προσφέρουν λύσεις γεωργίας ακριβείας και συμβουλευτικές υπηρεσίες, και από αγροτικούς συνεταιρισμούς.
-Η ανάπτυξη ψηφιακών πλατφορμών, που τελευταία έχουν ενσωματώσει και περιβάλλοντα WebGIS για την παρακολούθηση της ανάπτυξης και των καλλιεργητικών επεμβάσεων των γεωργικών χρήσεων, έχει γίνει πραγματικότητα. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της ζώνης ΠΟΠ Νεμέας, όπου η ερευνητική μονάδα GIS είχε παρουσιάσει στο 3ο Συνέδριο τον σχεδιασμό και την υλοποίηση γεωχωρικής πλατφόρμας παρακολούθησης των αμπελώνων της ζώνης, στο πλαίσιο μεγάλου ερευνητικού έργου που συντόνιζε.
-Τα συστήματα μεταβλητής εφαρμογής εισροών (Variable Rate Application), που πριν από λίγα χρόνια παρουσιάζονταν πιλοτικά, είναι ενσωματωμένα στα σύγχρονα γεωργικά μηχανήματα και χρησιμοποιούνται πλέον σε αρκετές καλλιέργειες όπως βαμβάκι, αμπέλι και δενδρώδεις καλλιέργειες.
-Η χρησιμοποίηση των GIS και η χωρική ανάλυση για άρδευση και διαχείριση υδάτινων πόρων έχει περάσει σε έργα ΤΟΕΒ και Περιφερειών, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονο πρόβλημα λειψυδρίας.
-Στον περιβαλλοντικό τομέα, εργαλεία GIS για πρόβλεψη πυρκαγιών, πλημμυρικού κινδύνου και παρακολούθησης χρήσεων γης αξιοποιούνται πλέον συστηματικά από δημόσιους φορείς και ερευνητικά έργα.
-Η ανάπτυξη WebGIS και ψηφιακών χαρτογραφικών υπηρεσιών για δήμους, Περιφέρειες και αγροτικές εφαρμογές ξεκίνησε ως ερευνητική κατεύθυνση στα πρώτα συνέδρια και σήμερα αποτελεί καθημερινό επιχειρησιακό εργαλείο.
Θα έλεγα λοιπόν ότι η μεγαλύτερη επιτυχία αυτής της διαδρομής είναι πως πολλές ιδέες, που πριν από δέκα χρόνια παρουσιάζονταν ως καινοτόμες ερευνητικές προσεγγίσεις, σήμερα αποτελούν πραγματικές εφαρμογές στην ελληνική γεωργία και στην περιβαλλοντική διαχείριση.
Ύστερα από μία δεκαετία, ίσως και περισσότερο, έχει μειωθεί η υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων. Έχετε διαπιστώσει θετικές αλλαγές, και σε ποιες περιοχές έχετε δει μεγαλύτερα οφέλη;
Τα τελευταία χρόνια πράγματι παρατηρούνται ενθαρρυντικά σημάδια, κυρίως σε περιοχές όπου εφαρμόζονται πρακτικές γεωργίας ακριβείας, ολοκληρωμένης διαχείρισης και πιο ορθολογικής λίπανσης. Σε αυτήν βέβαια την κατεύθυνση έχει συμβάλει η διάδοση των νέων μορφών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, βασισμένων σε σύγχρονα τεχνολογικά επιτεύγματα.
Βέβαια, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί: το έδαφος είναι ένας ζωντανός οργανισμός που χρειάζεται πολλά χρόνια για να ανακάμψει. Η υποβάθμιση δεκαετιών δεν αντιστρέφεται γρήγορα. Υπάρχουν πολλές περιοχές με σοβαρά προβλήματα απώλειας οργανικής ουσίας, συμπίεσης εδάφους, αλατότητας και απώλειας γονιμότητας.
Το 6ο Συνέδριο επικεντρώνεται ιδιαίτερα στον φυσικό πόρο «έδαφος». Εκτός των σχετικών επιστημονικών ανακοινώσεων που θα παρουσιάσουν ερευνητές, θα πραγματοποιηθεί ειδική συνεδρία-πάνελ με θέμα «Εθνική Γεωχωρική Βάση Εδαφικής Πληροφορίας για την παρακολούθηση και αξιολόγηση του εδάφους». Οι σύγχρονες προσεγγίσεις του εδαφικού πόρου ξεκινούν από την ψηφιακή καταχώριση όλων των εδαφολογικών πληροφοριών (εδαφολογικοί χάρτες, εργαστηριακές εδαφολογικές αναλύσεις) παλαιών και τωρινών μελετών. Η Εθνική Γεωχωρική Βάση Εδαφικής Πληροφορίας, που αναπτύσσει η Ερευνητική Μονάδα GIS, θα αποτελέσει τη βάση για την παρακολούθηση των εδαφών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οδηγίας (Soil Monitoring Low) που υποχρεούμαστε να εφαρμόσουμε μέσα από συγκεκριμένο εθνικό πλαίσιο για την προστασία των εδαφών μας.
Το κανονιστικό πλαίσιο για ψεκασμούς με drones παραμένει ιδιαίτερα αυστηρό
Γιατί οι δορυφόροι δεν έχουν επιλύσει πλήρως ζητήματα, όπως αυτό του ΟΠΕΚΕΠΕ;
Η τεχνολογία υπάρχει εδώ και χρόνια. Οι δορυφορικές εικόνες, τα GIS και τα συστήματα τηλεπισκόπησης μπορούν πράγματι να εντοπίσουν καλλιέργειες, αλλαγές χρήσεων γης, ακόμη και αν μια έκταση καλλιεργείται πραγματικά ή όχι. Δεν έχουν βέβαια όλοι τις ίδιες δυνατότητες, αλλά η χρησιμοποίηση των δεδομένων τους απαιτεί εξειδικευμένες προσεγγίσεις.
Το ζήτημα, εκτός από τεχνολογικό, είναι και διοικητικής οργάνωσης, διαλειτουργικότητας συστημάτων, θεσμικού πλαισίου. Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά ένα τέτοιο σύστημα χρειάζονται:
-αξιόπιστα γεωχωρικά δεδομένα,
-συνεχής ενημέρωση χαρτογραφικών υποβάθρων,
-διασύνδεση υπηρεσιών,
-εξειδικευμένο προσωπικό,
-σταθερή στρατηγική εφαρμογής.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση ήδη χρησιμοποιεί εκτεταμένα δορυφορική παρακολούθηση μέσω του Copernicus και των Sentinel δορυφόρων. Το θέμα είναι πόσο γρήγορα και συστηματικά ενσωματώνονται αυτά τα εργαλεία στη Δημόσια Διοίκηση. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει βήματα μπροστά, αλλά πολλές φορές η διοικητική πολυπλοκότητα προχωρά πιο αργά από την τεχνολογία.
Επιπλέον, νέα δορυφορικά δεδομένα έρχονται για τη χώρα μας μέσα από το πρόγραμμα των Ελληνικών Μικροδορυφόρων, στο οποίο συμμετέχει και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Ερευνητική Μονάδα GIS), στον τομέα της ανάπτυξης υπηρεσιών με χρήση των δεδομένων αυτών για τη γεωργία.
Με απλά λόγια, οι δυνατότητες υπάρχουν· η πρόκληση είναι η οργανωμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και διαφανής αξιοποίησή τους.
Για τα φωτοβολταϊκά σε παραγωγικά εδάφη;
Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία, όμως δημιουργείται εύλογη ανησυχία όταν μεγάλης παραγωγικής αξίας γεωργικές εκτάσεις μετατρέπονται σε χρήσεις για παραγωγή ενέργειας.
Υπάρχουν ήδη μελέτες και γεωχωρικές αναλύσεις που δείχνουν ότι σε ορισμένες περιοχές παρατηρείται αυξημένη πίεση σε εύφορα αγροτικά εδάφη, ιδιαίτερα σε πεδινές ζώνες με εύκολη πρόσβαση σε δίκτυα μεταφοράς ενέργειας. Εκεί ακριβώς τα GIS παίζουν καθοριστικό ρόλο μέσω της Εθνικής Γεωχωρικής Βάσης Εδαφικής Πληροφορίας, γιατί μπορούν μέσω χωρικών αναλύσεων από εδαφολόγους να αποτυπώσουν:
-ποιες εκτάσεις είναι υψηλής παραγωγικότητας,
-ποια είναι η φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής,
-πού υπάρχουν συγκρούσεις χρήσεων γης,
-πού θα μπορούσαν να αναπτυχθούν φωτοβολταϊκά με μικρότερη περιβαλλοντική και αγροτική επίπτωση.
Η διεθνής τάση πλέον είναι να μιλάμε όχι μόνο για το «πού μπαίνουν φωτοβολταϊκά», αλλά για χωροταξικό σχεδιασμό βασισμένο σε δεδομένα. Δηλαδή, να προστατεύονται οι εκτάσεις υψηλής γεωργικής αξίας και να προωθούνται σωστές λύσεις.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η ισορροπία ανάμεσα στην επισιτιστική ασφάλεια και την ενεργειακή μετάβαση. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς σοβαρή γεωχωρική τεκμηρίωση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Θεωρείτε ότι το συνέδριο θα «βγάλει» κάποιες ειδήσεις; Και αν ναι, υπάρχουν κάποιες ενότητες που θα έπρεπε να προσέξουν περισσότερο οι ενδιαφερόμενοι αγρότες; Για παράδειγμα, γίνεται πολύς λόγος για τα drones, αλλα στην πράξη είναι απαγορευμένο να ψεκάζουν σχεδόν το σύνολο των σκευασμάτων φυτοπροστασίας. Οπότε, ποιο το νόημα;
Νομίζω ότι το συνέδριο θα βγάλει ειδήσεις κυρίως γιατί βρισκόμαστε σε ένα σημείο μετάβασης: από την πειραματική εφαρμογή των τεχνολογιών στη φάση της θεσμικής και επιχειρησιακής ενσωμάτωσής τους. Δηλαδή, πλέον δεν συζητάμε μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία, αλλά τι επιτρέπεται, τι χρηματοδοτείται και τι μπορεί πραγματικά να εφαρμοστεί στην ελληνική παραγωγή.
Για τους αγρότες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι ενότητες που αφορούν τη γεωργία ακριβείας και τη μείωση κόστους εισροών, μέσω της διαχείρισης του αρδευτικού νερού, τη δορυφορική παρακολούθηση καλλιεργειών, την πιστοποίηση και ιχνηλασιμότητα, καθώς και τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και τις ευρωπαϊκές-εθνικές πολιτικές που θα επηρεάσουν άμεσα τις εκμεταλλεύσεις τα επόμενα χρόνια.
Τώρα, σε ό,τι αφορά τα drones, πράγματι υπάρχει συχνά μια απόσταση ανάμεσα στον «θόρυβο» που δημιουργείται και στην πραγματική κατάσταση στο πεδίο. Είναι αλήθεια ότι σήμερα στην Ελλάδα και γενικά στην Ευρώπη το κανονιστικό πλαίσιο για ψεκασμούς με drones παραμένει ιδιαίτερα αυστηρό. Πολλά φυτοπροστατευτικά σκευάσματα δεν έχουν ακόμη σχετική έγκριση χρήσης για εναέρια εφαρμογή, και αυτό περιορίζει σημαντικά την πρακτική αξιοποίηση.
Άρα, εύλογα κάποιος παραγωγός ρωτά: «Αφού δεν μπορώ να ψεκάσω, ποιο το νόημα;»
Το νόημα είναι ότι τα drones δεν περιορίζονται στους ψεκασμούς. Ηδη χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά για χαρτογράφηση και αποτύπωση αγρών, εντοπισμό στρεσαρισμένων φυτών, παρακολούθηση ασθενειών ή ελλείψεων θρεπτικών στοιχείων, εκτίμηση βιομάζας και παραγωγής, έλεγχο άρδευσης, ακόμη και για ασφαλή πρόσβαση σε δύσκολες περιοχές, όπως επικλινείς αμπελώνες και ορεινές καλλιέργειες.
Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια πρέπει να υπάρξει σταδιακή προσαρμογή του θεσμικού πλαισίου, καθώς ήδη αρκετές χώρες δοκιμάζουν πιλοτικά μοντέλα αδειοδότησης για συγκεκριμένες χρήσεις και συγκεκριμένα σκευάσματα.
Αρα, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα drones είναι «μόδα» – είναι αν θα υπάρξει ένα σοβαρό πλαίσιο που θα επιτρέψει την ασφαλή και τεκμηριωμένη αξιοποίησή τους. Και νομίζω ότι ακριβώς αυτή η συζήτηση -τεχνολογία, κανονισμοί, εφαρμογή στην πράξη- θα είναι ένα από τα ενδιαφέροντα σημεία του συνεδρίου.