Έντυπη έκδοση της Εφημερίδας «Έλληνας Αγρότης»
Ο πρωτογενής τομέας βιώνει μοναδικά αντίξοες συνθήκες και όχι μόνο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Δύο είναι οι επιλογές: μια χώρα εξαρτημένη για την τροφή της, όπως το Ισραήλ, ή μια χώρα που καλύπτει πρώτα τις ανάγκες του πληθυσμού της και επιπλέον εξάγει…
Το ωστικό κύμα της πυρηνικής έκρηξης του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ έχει σαρώσει συμβατικούς και βιολογικούς αγρότες, παλιούς και νέους, υπαρκτούς και ανύπαρκτους. Οι μόνοι που δεν έχουν σαρωθεί μέχρι τώρα είναι οι υπεύθυνοι της έκρηξης – και με την πάγια πρακτική των κυβερνήσεων εδώ και δεκαετίες, μάλλον δύσκολα θα σαρωθούν…
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
ymouratides@gmail.com
Αλλωστε, χρήματα «έφαγαν», όχι ανθρώπους. Από τις παραπάνω κατηγορίες, οι περισσότερο αδικημένοι είναι οι υπαρκτοί νέοι αγρότες, οι οποίοι αποφάσισαν να μείνουν στους τόπους τους, αντί να επιβαρύνουν τα ήδη επιβαρυμένα αστικά κέντρα, προκειμένου να έχουν μια καλύτερη ποιότητα ζωής, αλλά και να θρέψουν όλους εμάς τους «καλοφαγάδες». Ακόμα πιο αδικημένοι και πιο απογοητευμένοι από αυτούς ίσως είναι πολίτες που έφυγαν από τα αστικά κέντρα για να ενταχθούν στην πρωτογενή παραγωγή και τη μεταποίηση, αναβιώνοντας τους τόπους των προγόνων τους.
Με κάθε τρόπο, οι άνθρωποι αυτοί πρέπει να σωθούν, γιατί είναι οι τελευταίοι που μπορούν να κρατήσουν ζωντανή την πρωτογενή παραγωγή, πριν τελικά πέσει στα χέρια της βιομηχανικής εκμετάλλευσης, με όλα τα καταστροφικά αποτελέσματα που βλέπουμε ήδη στη διατροφή μας και κατ’ επέκταση στην υγεία μας.
Ξεκινήσαμε τον διάλογο με τον γενικό διευθυντή της Εθνικής Ενωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών, Μόσχο Κορασίδη, ο οποίος επανειλημμένα έχει δείξει έμπρακτα το ενδιαφέρον της ένωσης για την πρωτογενή παραγωγή και ειδικά για τους νέους αγρότες.
Η κατάσταση για τον πρωτογενή τομέα στην Ελλάδα ήταν δύσκολη για να επιλέξει κάποιος νέος να γίνει αγρότης, ακόμα και πριν από το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Θεωρείτε ότι τώρα τα πράγματα θα είναι δυσκολότερα ή, αν προκύψει κάποια εξυγίανση, θα κάνει καλύτερο το μέλλον;
Μπορεί η κλιματική αλλαγή να είναι αυτή που βρίσκεται συνήθως στο προσκήνιο, όσον αφορά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αγρότες και κατ’ επέκταση οι νέοι, όμως η εύρεση επενδυτικών κεφαλαίων είναι το πρώτο εμπόδιο που θα συναντήσουν οι νέοι. Θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν ότι η ανάπτυξη μιας αγροτικής εκμετάλλευσης ή επιχείρησης μπορεί να χρειαστεί μέχρι και 7 χρόνια, αν πρόκειται για δενδρώδεις καλλιέργειες, και επιπλέον απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε εξοπλισμό, πρώτες ύλες και εγκαταστάσεις, ακόμα και χωρίς η επιχείρηση να περάσει στο στάδιο της μεταποίησης. Για τη μεταποίηση, οι επενδύσεις είναι ακόμα μεγαλύτερες.
Μέσα στην περίοδο της κρίσης είχαμε μια ελαφριά αύξηση της εισόδου νέων στη γεωργία, και μάλιστα αρκετοί από αυτούς είχαν ιδιαίτερη εκπαίδευση και ικανότητες. Στη μετα-covid εποχή διαπιστώσαμε ξανά ένα πάγωμα στην είσοδο νέων στον πρωτογενή τομέα, ακριβώς εξαιτίας της έλλειψης αυτών των κεφαλαίων, αλλά και της αύξησης του κόστους της ενέργειας και παραγωγής. Οπότε, το θέμα με τον ΟΠΕΚΕΠΕ δημιουργεί μια επιπλέον αβεβαιότητα για τις
επιδοτήσεις, οι οποίες πρακτικά περιορίζουν το ρίσκο που παίρνει ο αγρότης. Ωστόσο, όλες οι προηγούμενες δυσκολίες είναι πιο σημαντικές, γιατί μειώνουν το περιθώριο κέρδους.
Από την εικόνα που έχετε μέχρι τώρα, οι νέοι αγρότες είχαν σημαντική συμμετοχή στο σκάνδαλο;
Θα πρέπει να διαχωρίσουμε τους «νεοεισερχόμενους» αγρότες, οι οποίοι συνειδητά ή όχι έχουν εμπλακεί στο σκάνδαλο. Ενας νέος που μπαίνει τώρα στην αγροτική παραγωγή γνωρίζει ότι το εγχείρημά του πρέπει να έχει χρονικό βάθος για να είναι αποδοτικό. Οι «νεοεισερχόμενοι» δεν είχαν γνώση της αγροτικής παραγωγής -κάποιοι δεν ήταν καν ενεργοί αγρότες- και επιπλέον την είδαν ως κάτι ευκαιριακό. Ενας νέος αγρότης δεν ενδιαφέρεται κυρίως για μια εφάπαξ επιδότηση, αλλά για μια σταθερή οικονομική στήριξη, η οποία συνήθως παρέχεται με τη μορφή τραπεζικού δανεισμού. Μιλάμε για ανθρώπους υψηλού μορφωτικού επιπέδου -οι περισσότεροι έχουν τελειώσει κάποια σχολή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης-, και για αυτό σε κάποιους τομείς οι νέοι αγρότες γίνονται και μπροστάρηδες για να γίνει κάτι καλύτερο με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών και καινοτομιών.
Επίσης, εξίσου σημαντική είναι η συμμετοχή των νέων αγροτών σε συνεταιρισμούς, όταν αντιλαμβάνονται ότι δεν έχουν τις παθογένειες του παρελθόντος.
Εχει ακουστεί ότι θα υπάρξει μείωση του συνολικού ποσού των επιδοτήσεων και έλεγχος από την ΑΑΔΕ, που μπορεί να σημαίνει ότι μια επιδότηση ίσως «κατασχεθεί» πριν φτάσει στον προορισμό της. Είναι αυτό εξυγίανση ή εμπόδιο;
Αν δεν αλλάξει κάτι στις μέχρι τώρα εξαγγελίες της Ε.Ε., οι επιδοτήσεις στην αγροτική παραγωγή θα μειωθούν στα 300 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή σχεδόν 20% λιγότερες από την προηγούμενη ΚΑΠ. Πρόκειται για μια σημαντικότατη μείωση, αν θεωρήσουμε ότι η απόδοση του κεφαλαίου στην αγροτική παραγωγή κυμαίνεται από 8% έως 12%. Τα ποσοστά αυτά αφορούν τους μικρομεσαίους αγρότες και όχι τις μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες μπορούν να πετύχουν καλύτερες κερδοφορίες και έχουν ευκολότερα πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς μηχανισμούς. Αρα, απειλείται το εισόδημα των μικρών αγροτών και κυρίως των νέων γεωργών.
Επομένως, χρειαζόμαστε μια νέα στρατηγική, η οποία θα στηρίξει τους νέους αγρότες όχι με εφάπαξ ποσά, αλλά με ροή σε σχέση με τις ανάγκες τους, και φυσικά σε σχέση με τις επενδύσεις και τα αποτελέσματα της παραγωγής τους. Αυτή η ροή θα πρέπει να έχει τουλάχιστον πενταετή διάρκεια με λογικό κόστος χρήματος.
Οι τράπεζες έχουν δείξει ενδιαφέρον για αυτή την κατάσταση;
Προσωρινά υπάρχει το συνηθισμένο εμπορικό ενδιαφέρον, χωρίς κάποια εξειδικευμένα εργαλεία που αφορούν νέους αγρότες. Οι συνεταιρισμοί είναι πιο δελεαστικές δομές για τις τράπεζες, καθώς ο κύκλος εργασιών τους δημιουργεί εγγυήσεις για την αποπληρωμή των δανείων. Δεν έχουν όμως την ευκαιρία όλοι οι νέοι αγρότες να ενταχθούν σε συνεταιρισμούς, γιατί και αυτός ο θεσμός τώρα ανασυγκροτείται.
Αν τελικά οι νέοι εγκαταλείψουν τον πρωτογενή τομέα, η Ελλάδα είναι ανοιχτή σε είσοδο εργατών από τρίτες χώρες;
Το παραγωγικό δυναμικό της Ελλάδας στον πρωτογενή τομέα διαρκώς γηράσκει. Ηδη είμαστε στα 55 έτη μέσο όρο ηλικίας και το αναμενόμενο είναι περαιτέρω αύξηση. Από την άλλη, υπάρχουν χώρες με χαμηλό μέσο όρο εργατικού δυναμικού, εκ των οποίων η Αίγυπτος είναι η πιο κοντινή για την Ελλάδα. Επομένως, είμαστε ανοιχτοί σε εργάτες τρίτων χωρών, αρκεί αυτοί να έρχονται προγραμματισμένα και να υπάρχει σχεδιασμός όσον αφορά την απορρόφησή τους. Για αυτό, ως ΕΘΕΑΣ πήραμε μια πρωτοβουλία η οποία σχετιζόταν με 30.000 περίπου εργάτες τρίτων χωρών που έχουν μείνει αρκετά χρόνια στη χώρα μας, έχουν αποκτήσει εμπειρία στις αγροτικές εργασίες και έχουν ενταχθεί στον κοινωνικό ιστό. Στους ανθρώπους αυτούς έχει δοθεί η ευκαιρία να είναι νόμιμα εργαζόμενοι στη χώρα μας. Επίσης, στη νέα συμφωνία που ανακοινώθηκε φέτος και αφορά εργάτες τρίτων χωρών, οι προσκεκλημένοι εργαζόμενοι θα γνωρίζουν ότι έχουν τη σύμφωνη γνώμη του εργοδότη που τους καλεί μέσω της νόμιμης οδού.
*Ο Μόσχος Κορασίδης είναι Γενικός διευθυντής της Εθνικής Ενωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών