Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Ο «Ελληνας Αγρότης» συνέλεξε απόψεις επαγγελματιών που βρίσκονται καθημερινά κοντά στη ζώσα πραγματικότητα του κλάδου
ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
thanasis.antoniou67@gmail.com
Την ώρα που η ευλογιά των προβάτων συνεχίζει το καταστροφικό της έργο, απελπισμένοι κτηνοτρόφοι και αγωνιούντες επιστήμονες αναζητούν την καλύτερη δυνατή λύση. Η Πολιτεία εξαντλεί τα μέτρα που προβλέπονται σε τέτοιες περιστάσεις και απεύχεται ένα γενικό, καταστροφικό lockdown.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε στοιχεία για την πορεία της ευλογιάς των προβάτων κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών: οι θανατώσεις ζώων είχαν ανέλθει στις 262.854 (Αύγουστος 2024 – Αύγουστος 2025), ενώ πάνω από 113.000 από αυτές έγιναν μόνο το δίμηνο Ιουλίου – Αυγούστου 2025, το χειρότερο ρεκόρ εδώ και 12 μήνες. Τελευταία, ενώ η πορεία της νόσου είναι ανοδική και η εικόνα που εκπέμπει η ελληνική κτηνοτροφία είναι αυτή ενός μάλλον απροστάτευτου κλάδου, παραγωγοί, επιστήμονες και φορείς του Δημοσίου αναζητούν λύσεις. Το εμβόλιο κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων είναι μια από τις λύσεις που ακούγονται όλο και πιο συχνά, δεν ξέρουμε όμως κατά πόσο έχει πραγματικά συζητηθεί ως λύση και αν έχουν γίνει κατανοητά τα θετικά και τα αρνητικά αποτελέσματα. Γιατί μια τέτοια λύση είναι αναμενόμενο πως έχει τα «συν» και τα «μείον» της.
Ο «Ελληνας Αγρότης», σε μια προσπάθεια να συμβάλει στον δημόσιο διάλογο που έχει «ανάψει» υπό το βάρος των καταιγιστικών εξελίξεων, συνέλεξε απόψεις επαγγελματιών που βρίσκονται καθημερινά κοντά στη ζώσα πραγματικότητα του κλάδου. Σε πρώτη φάση συνομίλησε με δύο πανεπιστημιακούς, τον Αθανάσιο Γελασάκη από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο και τον Νικόλαο Ανδρίτσο από το Πανεπιστήμιο Πατρών, και συμβουλεύτηκε μια οικονομολόγο-κτηνοτρόφο, την Ιωάννα Καρρά.
Οι πανεπιστημιακοί, χωρίς να απορρίπτουν κατηγορηματικά τη χρήση του εμβολίου, διατηρούν επιφυλάξεις όσον αφορά τη χρήση του. Ζουν κι αυτοί το αδιέξοδο στο οποίο έχουν περιέλθει χιλιάδες κτηνοτρόφοι, εντούτοις δεν προχωρούν σε σύσταση χρήσης του εμβολιασμού ως μέσου ανάσχεσης της ζωονόσου που μας ταλαιπωρεί. Κι έχουν τους λόγους τους.
Ο Νικόλαος Ανδρίτσος, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, στη Σχολή Γεωπονικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών
Ν. Ανδρίτσος: «Να προσεχθεί ο καταναλωτής»
Ο Νικόλαος Ανδρίτσος είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, στη Σχολή Γεωπονικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών, και αυτό το διάστημα αναπτύσσει ένα πρότυπο σήμανσης/ποιότητας για το αιγοπρόβειο γάλα στη δυτική Ελλάδα, με έμφαση στην Αιτωλοακαρνανία, σε συνεργασία με κτηνοτροφικές μονάδες. Η επαφή του με τους παραγωγούς είναι σχεδόν καθημερινή.
«Σε αυτά τα θέματα οι κτηνίατροι έχουν άποψη και εμπειρία, και σέβομαι τη θέση τους» μας λέει και συνεχίζει: «Αν θέλουμε να δούμε το ζήτημα στο επίπεδο των τροφίμων, γνωρίζουμε ότι κίνδυνοι υπάρχουν μόνο στην περίπτωση νωπού γάλακτος ή νωπού κρέατος – εκεί πρέπει να αποκλείσουμε κάθε κατανάλωση». Οσον αφορά τα τρόφιμα τα οποία έχουν υποστεί κάποια επεξεργασία, και δη θερμική, ο Ν. Ανδρίτσος επισημαίνει ότι τα μικρόβια καταστρέφονται σε minimum θερμική επεξεργασία, και στις περισσότερες των περιπτώσεων, στο γάλα για παράδειγμα, αρκεί μια απλή παστερίωση. «Γνωρίζουμε ότι οι ιοί δεν μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα, σε σχέση π.χ. με τα βακτήρια, καθώς δεν αντέχουν και καταστρέφονται σε υψηλή θερμική επεξεργασία. Το ζήτημα λοιπόν είναι αν η θερμική επεξεργασία γίνει από τη βιομηχανία ή τον καταναλωτή. Εάν μιλάμε για ένα τρόφιμο το οποίο θα το μαγειρέψει κάποιος στο σπίτι του, εκεί δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι όλα θα γίνουν σωστά – δεν μπορούμε να επαφιόμαστε στον καταναλωτή και αν θα μαγειρέψει σωστά το κρέας. Στη βιομηχανία υπάρχουν κανόνες που πρέπει να τηρούνται, και στις περισσότερες περιπτώσεις τηρούνται» μας λέει.
Τα ευχολόγια και ο λογαριασμός
«Οι κτηνοτρόφοι κλαίνε με μαύρο δάκρυ. Γνωστοί μου από την Ελασσόνα ανησυχούν για το πού θα φτάσει η ευλογιά. Ακούμε για τα γρήγορα τεστ σάλιου. Στο παρελθόν είχα μια σχετική εμπειρία με την έκδοση πιστοποιητικών και θυμάμαι ότι υπήρξαν περιπτώσεις που κτηνοτρόφοι μου έλεγαν ότι με το πιστοποιητικό που θα εξέδιδα στην πράξη καταστρέφονταν – τα καταλαβαίνω όλα αυτά. Αλλά πρέπει κάποια στιγμή να προστατευτεί η δημόσια υγεία. Ακούμε ευχολόγια για τη δημόσια υγεία, αλλά όταν έρθει ο… λογαριασμός στην πόρτα μας όλοι προσπαθούν να τον αποφύγουν» μας λέει με σκεπτικισμό ο καθηγητής Ν. Ανδρίτσος.
Θανάτωση ζώων ή εμβόλιο;
Ο Νικόλαος Ανδρίτσος από το Πανεπιστημίου Πατρών ολοκληρώνει τον συλλογισμό του για την καταπολέμηση της ευλογιάς των προβάτων εκφράζοντας μια κλασική επιστημονική… αβεβαιότητα. «Αν δεν υπάρχει κάτι επιστημονικά αποδεδειγμένο, για παράδειγμα ότι τηρώντας αυτά τα εμβόλια θα προλάβω και θα καταπολεμήσω τη ζωονόσο σε όλη τη χώρα, δεν μπορώ να δεχθώ ότι θα αντικατασταθεί αυτή τη στιγμή με κάτι άλλο η θανάτωση των ζώων. Γιατί με το εμβόλιο το πρόβλημα θα παραμένει. Ακούω λοιπόν με σκεπτικισμό τα περί εμβολίων. Ακούγονται σαν πανάκεια και δεν είμαι απολύτως σίγουρος για την επιτυχία αυτής της λύσης».
Ο καθηγητής του Γεωπονικού Αθανάσιος Γελασάκης σε μονάδα στην Αιτωλοακαρνανία, στο πλαίσιο ερευνητικού έργου
«Στις χώρες του εμβολίου, τα πράγματα πάνε χειρότερα»
Αθανάσιος Γελασάκης στον «Ε.Α.»: «Η Τουρκία, η οποία εφαρμόζει το εμβόλιο εδώ και πολλά χρόνια, εξακολουθεί να έχει ευλογιά. Απόδειξη, το γεγονός ότι ήρθε από εκεί στην Ελλάδα»
Ο Αθανάσιος Γελασάκης, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και με ερευνητική δραστηριότητα που αφορά θέματα νοσημάτων, υγείας και ευζωίας των ζώων, επισημαίνει ότι το εμβόλιο έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα: «Το πρώτο πλεονέκτημα είναι ότι προσφέρει ενεργητική ανοσοποίηση, αυτό που μάθαμε επί Covid-19 ότι, αν θέλουμε να προλάβουμε ένα νόσημα, πρέπει να εμβολιάσουμε τον πληθυσμό για να φτάσουμε στην ανοσία της αγέλης. Πράγματι, η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία. Το δεύτερο θετικό με το εμβόλιο είναι ότι πρόκειται για οριζόντιο μέτρο, το οποίο μπορούμε να εφαρμόσουμε σε όλη τη χώρα και να αποδεχτούμε ότι θα είναι πλέον ενδημική στο συγκεκριμένο νόσημα, το οποίο θα αντιμετωπίζουμε στο εξής με εμβολιασμό».
Υπάρχουν όμως και προβλήματα. Σύμφωνα με τον καθηγητή του Γεωπονικού, τα εμβόλια χρησιμοποιούνται σε χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής και σε χώρες της Μέσης Ανατολής που έχουν το νόσημα. Προς το παρόν δεν υπάρχουν έγκυρες μελέτες για τα αποτελέσματα του εμβολιασμού στις χώρες αυτές. «Τα λίγα αποτελέσματα που έχουμε στη διάθεσή μας προέρχονται από μελέτες σε πολύ λίγα ζώα – δεν έχουν σχέση οι μελέτες αυτές με τις μελέτες που κάνουν οι μεγάλες εταιρίες παραγωγής εμβολίων στις δυτικές χώρες» μας λέει. Από την άλλη, στις χώρες που έχει εφαρμοστεί το εμβόλιο τα πράγματα δεν πάνε καλά – για την ακρίβεια, πάνε χειρότερα. «Η Τουρκία, για παράδειγμα, η οποία εφαρμόζει το εμβόλιο εδώ και πολλά χρόνια, εξακολουθεί να έχει ευλογιά – απόδειξη, το γεγονός ότι ήρθε από εκεί στην Ελλάδα» σχολιάζει ο κ. Γελασάκης.
Ενεργητική επιτήρηση
Το ζήτημα της ενεργητικής επιτήρησης είναι πολύ σημαντικό για τον καθηγητή, ο οποίος υποστηρίζει ότι τα 5-10 χιλιόμετρα της σημερινής ζώνης επιτήρησης δεν αρκούν. «Τα 10 χιλιόμετρα είναι Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ενωσης για να μειωθούν τα κρούσματα. Εδώ η ευλογιά έχει ξεφύγει και, κανονικά, θα έπρεπε να γίνει ενεργητική επιτήρηση σε όλες τις μονάδες της Θεσσαλίας. Αν όμως δεν μπορούμε να κάνουμε ενεργητική επιτήρηση στις χιλιάδες μονάδες της Θεσσαλίας, πώς θα εμβολιάσουμε όλο τον πληθυσμό των ζώων;» επισημαίνει.
Ενεργητική επιτήρηση (active surveillance) είναι η διαδικασία κατά την οποία οι Αρχές ψάχνουν οι ίδιες να βρουν τα κρούσματα και παθητική όταν σε ένα σύστημα υγείας, ανθρώπων ή ζώων, πρώτα εμφανίζεται το κρούσμα και μετά δημιουργείται η ζώνη επιτήρησης. «Εμείς εδώ τι κάνουμε; Θεωρούμε ότι κάνουμε ενεργητική επιτήρηση με το να πηγαίνουμε σε ζώνες των πέντε ή των 10 χιλιομέτρων γύρω από ένα κρούσμα και ψάχνουμε να βρούμε αν και άλλα ζώα έχουν κολλήσει. Μα, με τόσα κρούσματα δεν μπορείς να περιμένεις από τον κτηνοτρόφο πότε θα δηλώσει το νόσημα – υπάρχουν περιπτώσεις κτηνοτρόφων που δήλωσαν το κρούσμα της μονάδας τους δύο εβδομάδες μετά» σχολιάζει με νόημα.
Ο καθηγητής Α. Γελασάκης αναρωτιέται πώς θα μπορέσει η χώρα να προχωρήσει σε εμβολιασμό, ενώ δεν μπορεί να κάνει επιτήρηση, π.χ., στις χιλιάδες μονάδες της Θεσσαλίας ή της Αιτωλοακαρνανίας. «Πώς θα κάνουμε εμβολιασμό σε 11 εκατ. μικρά μηρυκαστικά σε όλη την Ελλάδα και σε εύλογο χρονικό διάστημα, ώστε να μη συνυπάρχει η φυσική λοίμωξη με το εμβόλιο;» αναρωτιέται.
Ανοσία αγέλης; Δύσκολο…
Για να πετύχουμε ανοσία αγέλης πρέπει να εμβολιάσουμε 11 εκατ. γίδια και πρόβατα, ένα προς ένα, τη στιγμή που η χώρα δεν μπορεί να κάνει επιτήρηση σε μερικές χιλιάδες μονάδες. Δεν μπορούμε δηλαδή να στείλουμε κλιμάκια σε καθεμιά μονάδα για 20-30 λεπτά και να ελέγξει αν και ποια ζώα έχουν ευλογιά. «Είναι θέμα χρόνου και πόρων. Φυσικά, δεν μπορούμε να περιμένουμε πέντε ή έξι μήνες για να ολοκληρωθεί ο εμβολιασμός. Κι αντιλαμβάνεστε ότι η διαδικασία του εμβολιασμού θα σημάνει κατά πάσα πιθανότητα χαλάρωση των μέτρων» μας εξηγεί ο καθηγητής.
Η οικονομολόγος, κτηνοτρόφος και τεχνολόγος γάλακτος Ιωάννα Καρρά από τα Τρίκαλα Θεσσαλίας
Ιωάννα Καρρά, οικονομολόγος-κτηνοτρόφος
Η οικονομολόγος, κτηνοτρόφος και τεχνολόγος Γάλακτος Ιωάννα Καρρά, η οποία διατηρεί κτηνοτροφική μονάδα αιγοπροβάτων στη Ζηλευτή Τρικάλων, είδε τον Daniel να καταστρέφει το βιος της πριν από δύο χρόνια. Σήμερα μας μεταφέρει την εικόνα που επικρατεί: «Στη Φαρκαδόνα Τρικάλων, κωμόπολη που βρίσκεται κοντά στον νομό Λαρίσης, ο οποίος πλήττεται, από τα 12 κοπάδια έχει απομείνει το ένα». Η Ιωάννα Καρρά θεωρεί ότι είναι ζωτικής σημασίας να ασχοληθούν το κράτος και η επιστημονική κοινότητα της χώρας με το πρόβλημα της ευλογιάς, και σε πρόσφατη ανάρτησή της στα κοινωνικά δίκτυα προχώρησε στη διατύπωση μιας τολμηρής πρότασης: «Μήπως η χώρα μας πρέπει να αναλάβει την πρωτοβουλία ανάπτυξης ενός ασφαλούς και αποτελεσματικού εμβολίου; Οχι ως πολυτέλεια, αλλά ως στρατηγική αναγκαιότητα».