Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κρέατος Ελευθέρας Βοσκής «Ελληνικός Μόσχος» μιλά στον «Ε.Α.» – Η ελληνική κτηνοτροφία, που αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς πυλώνες της πρωτογενούς μας παραγωγής, είναι σε κρίσιμο σταυροδρόμι»
ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
thanasis.antoniou67@gmail.com
Σήμερα, ο κλάδος βρίσκεται αντιμέτωπος με σύνθετες προκλήσεις, που αφορούν το αυξανόμενο κόστος παραγωγής, την κλιματική αλλαγή, τις απαιτήσεις βιωσιμότητας, αλλά και τον έντονο διεθνή ανταγωνισμό. Η βοοτροφία αποτελεί τον πιο αδύναμο κρίκο της ελληνικής κτηνοτροφίας, καθώς η εγχώρια παραγωγή καλύπτει περίπου το 10% της ζήτησης, ενώ το υπόλοιπο εισάγεται. Αυτό από μόνο του μας δείχνει την ανάγκη για ανασχεδιασμό, εκσυγχρονισμό και στρατηγική ανάπτυξη.
Σύμφωνα με πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, το ζωικό κεφάλαιο βοοειδών στην Ελλάδα το 2024 ανήλθε σε 595.153 ζώα, σημειώνοντας μείωση 6,8% σε σχέση με το 2023. Οι εκμεταλλεύσεις που δραστηριοποιούνται στη βοοτροφία ανέρχονται σε 9.499, επίσης μειωμένες από τις 10.107 το προηγούμενο έτος. Ο μέσος αριθμός ζώων ανά εκμετάλλευση είναι περίπου 63, γεγονός που δείχνει ότι ο κλάδος αποτελείται κατά κύριο λόγο από μικρές οικογενειακές μονάδες με περιορισμένη δυνατότητα εκσυγχρονισμού. Η παραγωγή βόειου κρέατος υπολογίζεται σε 35,5 χιλιάδες τόνους ετησίως, ποσότητα που δεν επαρκεί για να καλύψει την εγχώρια κατανάλωση, δημιουργώντας υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές και ευαλωτότητα στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών. Η κατάσταση επιβαρύνεται από το κόστος ζωοτροφών (εισαγωγές), τις κτιριακές ανάγκες, τις επενδύσεις σε υποδομές ευζωίας και τα αυξημένα λειτουργικά έξοδα.
Ο Αγροτικός Κτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Κρέατος Ελευθέρας Βοσκής «Ελληνικός Μόσχος» δημιουργήθηκε με έναν κύριο και φιλόδοξο στόχο: την άριστη διαχείριση και αξιοποίηση του βόειου κρέατος που παράγουν τα μέλη του.
Οι κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κλάδος
Η ελληνική βοοτροφία επηρεάζεται από μια σειρά παραμέτρων:
-Οικονομικό κόστος: κόστος ζωοτροφών (εισαγόμενες), ενέργειας και εξοπλισμού.
-Μικρό μέγεθος μονάδων: περιορισμένες οικονομίες κλίμακας και μειωμένη ανταγωνιστικότητα.
-Ελλιπής οργάνωση παραγωγών: αδύναμοι συνεταιρισμοί και χαμηλή διαπραγματευτική δύναμη.
-Περιβαλλοντικές απαιτήσεις: ανάγκη προσαρμογής σε νέους κανόνες βιωσιμότητας και μείωσης εκπομπών.
-Δημογραφικό ζήτημα: γήρανση των κτηνοτρόφων και ελλιπής συμμετοχή νέων στο επάγγελμα.
-Υποστελέχωση υπηρεσιών: ελλιπές επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό στις κτηνιατρικές υπηρεσίες.
-Ελεγκτικοί μηχανισμοί: ανεπαρκής έλεγχος όλης της αλυσίδας, από την εκτροφή και τη διακίνηση ζώων έωςς και το τελικό προϊόν.
Μέσα σε αυτά τα χρόνια προβλήματα, έχουμε να προσθέσουμε και τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ανακοινώσει το νέο πλαίσιο της ΚΑΠ που θα ισχύσει μετά το 2027. Οι βασικές αλλαγές είναι οι εξής:
-Ο προϋπολογισμός θα παραμείνει δεσμευμένος – προβλέπεται ότι θα υπάρχει ελάχιστη εγγυημένη «ομπρέλα» στήριξης για παραγωγούς.
-Τα εργαλεία χρηματοδότησης αναδιαρθρώνονται: οι σημερινοί δύο «πυλώνες» (άμεσες ενισχύσεις, αγροτική ανάπτυξη) θα συγχωνευθούν σε ένα ενιαίο πλαίσιο, με μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε κάθε κράτος-μέλος να προσαρμόζει τις δράσεις στις δικές του ανάγκες.
-Δίνεται έμφαση σε περιβάλλον, προστασία εδαφών, υδάτων, βιοποικιλότητα, ευζωία, αγροοικολογικά συστήματα και οικολογική/βιολογική γεωργία.
Κίνητρα για «πράσινα» και βιώσιμα μοντέλα
Η στροφή σε πιο «πράσινα» και βιώσιμα μοντέλα θα συνοδευτεί από οικονομικά κίνητρα και όχι μόνο από δεσμεύσεις (όπως παλιά), αλλά από επιδοτήσεις για όσους υιοθετούν περιβαλλοντικά φιλικές πρακτικές. Εμφαση δίνεται στην ηλικιακή ανανέωση, δηλαδή στο να γίνει ελκυστικό για νέους το να ασχοληθούν με την κτηνοτροφία. Παρά την πρόθεση, υπάρχει έντονος προβληματισμός ότι οι νέες ρυθμίσεις μπορεί να φέρουν μεγαλύτερο κόστος ή πολύπλοκη διαχείριση, ειδικά αν οι επιδοτήσεις δεν καλύπτουν πλήρως την πράσινη μετάβαση. Η μείωση ή η ανακατανομή πόρων σε σχέση με παλιότερες εποχές, ως προς τον συνολικό προϋπολογισμό, προκαλεί ανησυχία για το αν οι ενισχύσεις θα είναι αρκετές για όλους. Η επιτυχία της μετάβασης εξαρτάται από την ικανότητα των κρατών-μελών να διαχειριστούν σωστά τα κονδύλια, να ενθαρρύνουν μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, να μειώσουν τη γραφειοκρατία. Δεν είναι ακόμα σαφές κατά πόσο οι νέες ρυθμίσεις θα οδηγήσουν σε πραγματική μείωση εισαγωγών, ειδικά για βόειο κρέας, ή αν θα παραμείνει η εξάρτηση από την εξωτερική παραγωγή.
Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΟΟΤΡΟΦΙΑΣ το 2028-2034
Τρία πιθανά σενάρια για το μέλλον του κλάδου στη χώρα μας
Ο Αγροτικός Κτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Κρέατος Ελευθέρας Βοσκής «Ελληνικός Μόσχος», μέλος της Εθνικής Ενωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ), είναι πρότυπο του συνεταιρίζεσθαι στον κλάδο της κτηνοτροφίας σε εθνικό επίπεδο, με συνεχή εξέλιξη από το 2018 και παρουσία σε σημαντικές εκθέσεις. Ο «Ελληνικός Μόσχος» αποτελείται από 120 μέλη, μετακινούμενους κτηνοτρόφους σε όλη τη χώρα, οι οποίοι στοχεύουν στην αύξηση της παραγωγής ποιοτικών προϊόντων.
Βασικό σενάριο: Ηπια σταθεροποίηση, χωρίς βαθιές μεταρρυθμίσεις
Η Ελλάδα εφαρμόζει τις βασικές προβλέψεις της νέας ΚΑΠ 2028-2034, χωρίς όμως βαθιές μεταρρυθμίσεις στον κτηνοτροφικό τομέα.
Τι εκτιμάται ότι θα συμβεί:
-Μικρή σταθεροποίηση του ζωικού κεφαλαίου βοοειδών.
-Αργή αύξηση επενδύσεων (κυρίως μικρές ενεργειακές αναβαθμίσεις, αισθητήρες, βελτιώσεις σταβλικών εγκαταστάσεων).
-Μικρή βελτίωση παραγωγικότητας μέσω συμμετοχής στα πράσινα προγράμματα (οικολογικά σχήματα).
-Ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων συνεχίζει να μειώνεται, αλλά με πιο ήπιο ρυθμό.
-Η εγχώρια παραγωγή βόειου κρέατος αυξάνεται ελαφρά (5-7% σε 5-7 χρόνια).
-Η εξάρτηση από εισαγωγές παραμένει υψηλή (80%-85%).
Κίνδυνοι
-Αστάθεια τιμών ζωοτροφών.
-Αργή υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.
-Περιορισμένη συμμετοχή νέων κτηνοτρόφων.
Συνολική εικόνα: Σταθεροποίηση, όχι όμως πραγματική ανάκαμψη.
Φιλόδοξο σενάριο: Στρατηγική ανάπτυξη, αύξηση παραγωγής και μείωση εισαγωγών
Η Ελλάδα εφαρμόζει εθνικό στρατηγικό σχέδιο με έμφαση στην κτηνοτροφία, ενεργοποιεί προγράμματα νέων κτηνοτρόφων, επενδύσεις, ψηφιακή μετάβαση και σωστή διαχείριση βοσκοτόπων.
Τι εκτιμάται ότι θα συμβεί:
-Αύξηση του ζωικού κεφαλαίου κατά 10%-15% έως το 2034.
-Μεσαίες και μεγάλες επενδύσεις (αυτόματα συστήματα διατροφής, τηλεμετρικοί αισθητήρες, γενετική βελτίωση).
-Δημιουργία brand ελληνικού βόειου κρέατος, με στήριξη ΠΟΠ/ΠΓΕ και αγροδιατροφικών συμπράξεων.
-Αξιοποίηση σχεδόν όλων των πράσινων επιδοτήσεων για:
*Διαχείριση κοπριάς
*Mείωση εκπομπών
*Eυζωία ζώων
*Bιολογική κτηνοτροφία
*Νέες εισόδους νέων κτηνοτρόφων (+20% σε 7 χρόνια).
*Αύξηση παραγωγής βόειου κρέατος έως 25%
*Μείωση εισαγωγών στο 65%-70%, σημαντική βελτίωση αυτάρκειας.
Προϋποθέσεις για να συμβεί:
-Απλοποίηση γραφειοκρατίας.
-Σταθερή χρηματοδότηση επενδυτικών προγραμμάτων.
-Εκπαίδευση κτηνοτρόφων σε τεχνολογίες.
-Καλύτερη διαχείριση βοσκοτόπων (το μεγαλύτερο ελληνικό πρόβλημα).
Συνολική εικόνα: Αναγέννηση του κλάδου, πραγματική ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα.
Απαισιόδοξο σενάριο: Συρρίκνωση ζωικού κεφαλαίου και απώλεια ανταγωνιστικότητας
Η ΚΑΠ εφαρμόζεται τυπικά, χωρίς εθνική στρατηγική, με αποσπασματικές δράσεις, καθυστερήσεις στις πληρωμές και χαμηλό ενδιαφέρον νέων. Τι εκτιμάται ότι θα συμβεί:
-Περαιτέρω μείωση ζωικού κεφαλαίου (-10% έως το 2034).
-Μείωση εκμεταλλεύσεων κατά 20%-30% (συνέχιση εγκατάλειψης).
-Σχεδόν μηδενική επενδυτική δραστηριότητα και γήρανση υποδομών.
-Μη πλήρης αξιοποίηση πράσινων προγραμμάτων και απώλεια επιδοτήσεων.
-Η εξάρτηση από εισαγωγές φτάνει ξανά το 90%.
-Κίνδυνος εγκατάλειψης περιοχών με παραδοσιακή βόσκηση.
Αίτια που μπορούν να το προκαλέσουν:
-Αστάθεια τιμών και υπερβολικό κόστος ζωοτροφών.
-Γραφειοκρατία, που αποτρέπει τη συμμετοχή μικρών κτηνοτρόφων.
-Αδυναμία ελέγχων και έλλειψη στρατηγικού φορέα για την κτηνοτροφία.
Συνολική εικόνα: Συρρίκνωση και απώλεια ανταγωνιστικότητας, κίνδυνος κατάρρευσης τομέων.
Εμείς θα διαλέξουμε το σενάριο που θα ακολουθήσουμε. Η ελληνική βοοτροφία βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Το μέλλον της μπορεί να κινηθεί από την ήπια σταθερότητα μέχρι μια πραγματική αναγέννηση. Με σωστή αξιοποίηση της νέας ΚΑΠ, ο κλάδος μπορεί να μεταμορφωθεί και να συμβάλει ουσιαστικά στη διατροφική αυτάρκεια της χώρας. Το στοίχημα είναι δύσκολο, αλλά όχι ακατόρθωτο.
Σχέδιο δράσης για ανάπτυξη της βοοτροφίας
Για να κινηθούμε προς το φιλόδοξο σενάριο, με αύξηση παραγωγής και μείωση εισαγωγών, απαιτείται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης που πρέπει να περιλαμβάνει:
- Ενίσχυση συνεταιρισμών και συνεργασιών: βελτίωση διαπραγματευτικής ισχύος και κοινές αγορές ζωοτροφών.
- Επενδύσεις σε έξυπνη κτηνοτροφία: αισθητήρες, αυτόματα συστήματα διατροφής, παρακολούθηση υγείας.
- Καλύτερη διαχείριση βοσκοτόπων: εφαρμογή πράσινων προγραμμάτων που φέρνουν επιπλέον εισόδημα.
- Ελληνικό brandβόειου κρέατος: προβολή ποιότητας, ιχνηλασιμότητας και τοπικότητας σε συνδυασμό με τον τουρισμό.
- Εκπαίδευση και τεχνική υποστήριξη παραγωγών: διά βίου κατάρτιση σε τεχνολογία, κοστολόγηση και marketing.
- Ενίσχυση ελεγκτικών μηχανισμών: ηλεκτρονική ταυτοποίηση ζώων, ψηφιακή παρακολούθηση, στελέχωση υπηρεσιών.
Με σχέδιο, η ελληνική βοοτροφία μπορεί να αποκτήσει το μέλλον που της αξίζει.