Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Ενώ παραδοσιακά αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο της διατροφής του Ελληνα,πλέον η τιμή του σοκάρει καταναλωτές αλλά και κτηνοτρόφους
ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΑΓΓΙΝΑ
Δασολόγου
Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες ανατιμήσεις τροφίμων των τελευταίων δεκαετιών. Το κρέας, που παραδοσιακά αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο της διατροφής του Ελληνα, ακολουθεί πλέον την τροχιά του ελαιολάδου, καταγράφοντας εκρηκτικές αυξήσεις που σοκάρουν νοικοκυριά και παραγωγούς.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στον οικονομικό Τύπο, η τιμή του κρέατος αυξήθηκε κατά 55% σε σχέση με την περσινή χρονιά, με το μοσχάρι να ακριβαίνει κατά το 43,3%, ενώ αρνί και κατσίκι έχουν γνωρίσει πρωτόγνωρες αυξήσεις που θυμίζουν εποχές κρίσης. Η κατάσταση αυτή φέρνει σε δύσκολη θέση τόσο τους καταναλωτές, που βλέπουν το οικογενειακό τραπέζι να συρρικνώνεται, όσο και τους κτηνοτρόφους, που αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος παραγωγής.
Η άνοδος των τιμών δεν είναι ένα μεμονωμένο ελληνικό φαινόμενο. Πρόκειται για ανάκλαση διεθνών ανακατατάξεων στις αγορές, που ξεκινούν από την πανδημία και φτάνουν μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η αύξηση στο κόστος ενέργειας, οι δυσκολίες στις μεταφορές, η αλματώδης άνοδος των ζωοτροφών και οι κλιματικές πιέσεις που περιορίζουν την παραγωγή συνθέτουν μια εικόνα ασταθή και απρόβλεπτη. Στην Ελλάδα, όμως, η κατάσταση επιδεινώνεται από χρόνιες παθογένειες της κτηνοτροφίας: υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές, έλλειψη οργανωμένων συνεταιρισμών, μικρό κλήρο, εγκατάλειψη της υπαίθρου και ελάχιστη στήριξη από την Πολιτεία. Η αύξηση 55% στο κρέας θυμίζει σε όλους την ακραία περίπτωση του ελαιολάδου, που μέσα σε δύο χρόνια διπλασίασε και τριπλασίασε την τιμή του, προκαλώντας κοινωνικές αντιδράσεις και σοβαρές επιπτώσεις στις εξαγωγές. Στην περίπτωση του ελαιολάδου, οι κλιματικές συνθήκες και οι διεθνείς ελλείψεις λειτούργησαν καταλυτικά.
Στο κρέας, η εξίσωση είναι πιο σύνθετη. Οι Ελληνες καταναλωτές, ήδη πιεσμένοι από τα καύσιμα, τα ενοίκια και τους φόρους, βλέπουν τώρα και το τραπέζι τους να αδειάζει. Το παραδοσιακό κυριακάτικο τραπέζι με μοσχαρίσιο κοκκινιστό ή με αρνί στον φούρνο τείνει να γίνει πολυτέλεια. Ακόμη και η κατανάλωση χοιρινού και πουλερικών, που αποτελούσαν πιο προσιτές λύσεις, παρουσιάζει πλέον ανοδική τάση τιμών. Για να κατανοήσει κανείς το φαινόμενο, πρέπει να ανατρέξει σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Πρώτον, το κόστος των ζωοτροφών. Η Ελλάδα, παρά τις εύφορες εκτάσεις της, εξακολουθεί να εισάγει μεγάλο ποσοστό σόγιας και καλαμποκιού που χρησιμοποιούνται στη διατροφή των ζώων. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η παγκόσμια αγορά σιτηρών γνώρισε τεράστιες αναταράξεις. Οι τιμές εκτοξεύτηκαν και οι Ελληνες κτηνοτρόφοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με διπλάσιες δαπάνες για να ταΐσουν τα κοπάδια τους. Δεύτερον, το ενεργειακό κόστος. Το ρεύμα και τα καύσιμα που χρειάζονται για τις μονάδες, τα μηχανήματα και τις μεταφορές αυξήθηκαν σε πρωτοφανή επίπεδα. Τρίτον, η κλιματική κρίση. Οι ξηρασίες, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μειώνουν την παραγωγή χόρτου και ζωοτροφών, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Τέταρτον, η ίδια η αγορά. Η ζήτηση για κρέας σε χώρες όπως η Κίνα και οι αραβικές αγορές παραμένει υψηλή, ασκώντας πίεση στις διεθνείς τιμές. Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι δραματικές για τους παραγωγούς. Πολλοί κτηνοτρόφοι δηλώνουν ότι πια δεν συμφέρει να διατηρούν κοπάδια.
Μοσχάρι, αρνί και χοιρινό από… χρυσάφι
Στον Ελληνα καταναλωτή, οι ανατιμήσεις αυτές γίνονται αισθητές άμεσα. Οι αγορές σε κρεοπωλεία και σούπερ μάρκετ δείχνουν ξεκάθαρα ότι το μοσχάρι έχει μετατραπεί σε είδος πολυτελείας. Η παραδοσιακή κατανάλωση αρνιού το Πάσχα, που αποτελεί βαθιά ριζωμένο έθιμο, απειλείται. Ολο και περισσότεροι Ελληνες στρέφονται σε φθηνότερα υποκατάστατα ή περιορίζουν τις ποσότητες που αγοράζουν. Η μεσογειακή διατροφή, που βασιζόταν σε ισορροπημένη κατανάλωση λαχανικών, ελαιολάδου, κρέατος και τυριού, κινδυνεύει να μετατραπεί σε διατροφή ανάγκης, με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Συγκρίνοντας το φαινόμενο με το ελαιόλαδο, βλέπουμε ότι η Ελλάδα χάνει σταδιακά το πλεονέκτημα της διατροφικής αυτάρκειας. Το ελαιόλαδο, που άλλοτε αποτελούσε το «υγρό χρυσάφι» της ελληνικής γης, τώρα κοστίζει ακριβά και δυσκολεύει τον καταναλωτή. Το ίδιο ακριβώς μονοπάτι ακολουθεί και το κρέας. Η χώρα εξαρτάται από εισαγωγές, οι παραγωγοί μειώνονται και οι τιμές εκτοξεύονται. Εάν δεν υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση, το πρόβλημα θα διογκωθεί και θα γίνει μόνιμο.
ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Η τροφή είναι δικαίωμα, δεν είναι πολυτέλεια
Το οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα, εφόσον τα φτωχότερα στρώματα πλήττονται περισσότερο, καθώς αναγκάζονται να περιορίσουν βασικά αγαθά
Η Πολιτεία δείχνει να παρακολουθεί αμήχανη. Μέτρα στήριξης ανακοινώνονται αποσπασματικά, χωρίς στρατηγική. Μικρές επιδοτήσεις, προσωρινά πακέτα ενίσχυσης, δάνεια και επιχορηγήσεις δεν λύνουν το πρόβλημα. Αυτό που χρειάζεται είναι μια συνολική αναθεώρηση της αγροτικής και κτηνοτροφικής πολιτικής. Η Ελλάδα οφείλει να επενδύσει σε σύγχρονες μονάδες παραγωγής, σε συνεταιριστικά σχήματα που θα μειώσουν το κόστος, σε εκπαίδευση νέων αγροτών και κτηνοτρόφων. Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να καλλιεργήσει την αυτάρκεια στις ζωοτροφές, ώστε να μην εξαρτάται από διεθνείς κρίσεις. Οι συνέπειες των ανατιμήσεων στο κρέας δεν περιορίζονται στην οικονομία – έχουν βαθιά κοινωνική διάσταση.
Η τροφή δεν είναι πολυτέλεια – είναι δικαίωμα. Οταν η οικογένεια δυσκολεύεται να βάλει κρέας στο τραπέζι της, υποβαθμίζεται το βιοτικό επίπεδο και εντείνεται η κοινωνική ανισότητα. Τα φτωχότερα στρώματα πλήττονται περισσότερο, καθώς αναγκάζονται να περιορίσουν βασικά αγαθά. Η κρίση αυτή αναβιώνει μνήμες άλλων εποχών, όταν η διατροφή δεν ήταν αυτονόητη. Από την άλλη πλευρά, το πρόβλημα μπορεί να ιδωθεί και ως ευκαιρία. Η Ελλάδα έχει τεράστιες δυνατότητες να αναπτύξει μια βιώσιμη και ποιοτική κτηνοτροφία. Τα ελληνικά προϊόντα, όπως το αρνί, το κατσίκι, τα τυριά ΠΟΠ, έχουν τεράστια ζήτηση στο εξωτερικό. Εάν οργανωθεί σωστά, η χώρα μπορεί να εκμεταλλευτεί την ποιότητα και την παράδοσή της για να δημιουργήσει προστιθέμενη αξία. Αυτό σημαίνει καλύτερη τιμή για τον παραγωγό και ταυτόχρονα σταθερότητα για τον καταναλωτή.
Η σημερινή κρίση δείχνει ότι η ελληνική αγροδιατροφή χρειάζεται στρατηγική. Δεν μπορεί να συνεχίσει να στηρίζεται στην τύχη ή στις καλές χρονιές. Χρειάζεται σχέδιο που θα εξασφαλίσει την επιβίωση του κλάδου και την επάρκεια τροφίμων. Χρειάζεται επίσης μηχανισμούς ελέγχου στην αγορά, ώστε να μην εκμεταλλεύονται οι μεσάζοντες και οι αλυσίδες λιανικής τον κόπο του κτηνοτρόφου και την ανάγκη του καταναλωτή.
Ο Ελληνας αγρότης και κτηνοτρόφος γνωρίζει καλά τις δυσκολίες. Δεν είναι η πρώτη φορά που αντιμετωπίζει κρίση. Ομως, σήμερα, με τις διεθνείς συγκυρίες, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Η επιβίωση του κλάδου απαιτεί συλλογική δράση, νέες τεχνολογίες, έξυπνες καλλιέργειες ζωοτροφών, επενδύσεις και πάνω απ’ όλα πολιτική βούληση. Αν δεν γίνουν αυτά, οι αυξήσεις τιμών που σήμερα σοκάρουν θα μοιάζουν μικρές μπροστά σε όσα έρχονται. Το κρέας, που έπαθε… ελαιόλαδο, είναι το καμπανάκι για όλο τον πρωτογενή τομέα. Αν δεν ανασυγκροτηθεί, η Ελλάδα θα χάσει ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματά της: την ικανότητα να τρέφει τον λαό της με ποιοτικά προϊόντα. Και τότε το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο οικονομικό, αλλά και εθνικό.
Το αρνί και το κατσίκι, παραδοσιακά συνδεδεμένα με τις ελληνικές γιορτές και κυρίως με το Πάσχα, γνωρίζουν εκρηκτική άνοδο. Οι κτηνοτρόφοι αιγοπροβάτων βρίσκονται αντιμέτωποι με υπέρογκα κόστη ζωοτροφών, που συχνά ξεπερνούν την τιμή πώλησης του ζώου. Το αποτέλεσμα είναι οι παραγωγοί να πωλούν πιο ακριβά, αλλά πάλι να μην καλύπτουν τα έξοδά τους. Ο καταναλωτής, από την πλευρά του, αναγκάζεται να πληρώσει διπλάσια ή και τριπλάσια ποσά για το παραδοσιακό πασχαλινό τραπέζι.
Πολυτέλεια κατάντησε στα οικογενειακά τραπέζια…
Οι αυξήσεις στο κρέας έχουν σοβαρές κοινωνικές συνέπειες. Η παραδοσιακή ελληνική διατροφή, που συνδύαζε το κρέας με λαχανικά, τυριά και όσπρια, κινδυνεύει να αλλοιωθεί. Τα φτωχότερα στρώματα περιορίζουν την κατανάλωση ζωικών πρωτεϊνών, με αποτέλεσμα διατροφικές ανισότητες. Οι διαιτολόγοι προειδοποιούν ότι η συνεχής απομάκρυνση από μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να αυξήσει προβλήματα υγείας, όπως αναιμία ή έλλειψη βιταμινών. Ταυτόχρονα, οι κοινωνικές συνήθειες αλλάζουν. Το κρέας ως κεντρικό στοιχείο του οικογενειακού τραπεζιού χάνει τη θέση του. Οι γιορτές, τα πανηγύρια και τα κοινωνικά έθιμα που βασίζονταν στο μοίρασμα κρέατος αποκτούν πλέον χαρακτήρα πολυτέλειας. Ετσι, το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και πολιτισμικό.