Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Η ανάγκη για περισσότερη και καλύτερη παραγωγή οδηγεί σε τεχνικές που θα εξασφαλίζουν υγεία στα πτηνά και ποιότητα σε κρέας και αβγά
Του ΛΕΥΤΕΡΗ ΖΑΒΛΙΑΡΗ (zavliaris@gmail.com)
Με το μοσχαρίσιο κρέας να αποτελεί πια είδος πολυτελείας, αφού υψηλή ζήτηση και μεγάλο κόστος παραγωγής έχουν εκτοξεύσει σε δυσθεώρητα ύψη την τιμή του, και με το χοιρινό να ακολουθεί τον ίδιο δρόμο, το κρέας των πουλερικών, εν προκειμένω του κοτόπουλου, αποτελεί «φάρο» για τους καταναλωτές παγκοσμίως. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η πτηνοτροφία αποτελεί τον πιο δυναμικό, αειφορικό και αποδοτικό κλάδο της κτηνοτροφίας, αφού έχει τη δυνατότητα να καλύψει το μεγαλύτερο μέρος των διατροφικών αναγκών του αυξανόμενου πληθυσμού, γιατί παράγει προϊόντα υψηλής διατροφικής και βιολογικής αξίας (αβγά και κρέας), καταναλώνοντας τους λιγότερους πόρους ανά κιλό παραγόμενης βιομάζας και με το μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Με τιμή ιδιαίτερα ανταγωνιστική, το κρέας και τα αβγά των πουλερικών γνωρίζουν μεγάλη δημοφιλία παγκοσμίως, γιατί έχουν το συγκριτικό πλεονέκτημα να μην υπόκεινται σε κανέναν περιορισμό θρησκείας, πολιτισμού ή παράδοσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ελληνικές πτηνοτροφικές επιχειρήσεις μέσα στο 2025 κλήθηκαν να καλύψουν ζήτηση-ρεκόρ, αφού, εκτός από τον ταυτόχρονο εορτασμό ορθόδοξου και καθολικού Πάσχα, έπρεπε να καλυφθούν και οι ανάγκες του τουρισμού. Η δε ανάπτυξη του κλάδου της πτηνοτροφίας είναι εντυπωσιακή. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η παραγωγή των κρεοπαραγωγών ορνίθων έχει διπλασιαστεί τα τελευταία 30 χρόνια στην Ε.Ε., φτάνοντας τα 8 δισ. το 2022, τα οποία ισοδυναμούν με 13,5 εκατ. τόνους κρέατος πουλερικών. Αντίστοιχα, στην Ε.Ε. το ίδιο έτος εκτρέφονταν 376 εκατ. αβγοπαραγωγές όρνιθες, οι οποίες παρήγαγαν 6,5 εκατ. τόνους αβγών.
Τα δεδομένα αυτά έχουν αναγάγει το κρέας και τα αβγά των πουλερικών σε πρωταγωνιστές της διατροφής, γεγονός το οποίο έχει οδηγήσει πτηνοτρόφους και κτηνιάτρους σε όλο τον κόσμο στην αξιοποίηση εργαλείων για την πτηνοτροφία ακριβείας, αλλά και σε ευρεία χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε να έχουμε υγιή πτηνά τα οποία θα παράγουν ποσότητες αβγών και κρέατος που θα καλύπτουν την παγκόσμια ζήτηση.
Η ευζωία των πτηνών στο επίκεντρο
Οπως επεσήμανε σε εισήγησή του στο Πανελλήνιο Κτηνιατρικό Συνέδριο ο Βασίλης Τσιούρης, καθηγητής Παθολογίας Πτηνών του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ, η αλματώδης ανάπτυξη της πτηνοτροφίας, που αποκαλύπτουν τα στατιστικά στοιχεία, οφείλει να στοχεύει στην παραγωγή τροφίμων υψηλής ποιότητας, που είναι ασφαλή, προάγοντας την υγεία και την ευζωία των πτηνών, και παράλληλα συμβάλλοντας στην αειφορία του περιβάλλοντος.
«Το δόγμα της “Ενιαίας Υγείας” έχει πλέον εξελιχθεί σε “Ενιαία Υγεία – Ενιαία Ευζωία”. Οι εκτροφείς έχουν ευθύνη απέναντι στα ζώα που εκτρέφουν. Θα πρέπει να μεριμνούν για την εξασφάλιση της υγείας και ευζωίας των πτηνών, δημιουργώντας ένα περιβάλλον εκτροφής όπου θα τους δίνεται η ευκαιρία να εκδηλώσουν τη φυσιολογική συμπεριφορά τους» τονίζει στον «Ε.Α.» ο κ. Τσιούρης, αναφερόμενος στα όσα ανακοίνωσε στο συνέδριο στη Θεσσαλονίκη.
Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες από στελέχη της Κομισιόν, επιβεβαιώθηκε ότι η ευζωία των ζώων είναι ένα ζήτημα μεγάλης σημασίας για τους Ευρωπαίους καταναλωτές και ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες δείχνουν ισχυρή δέσμευση για την καλή μεταχείριση των ζώων. Επιπλέον, μια Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών ζητά να απαγορευτεί η χρήση κλωβοστοιχιών για την εκτροφή αβγοπαραγωγών ορνίθων.
Οπως εξήγησε κατά την εισήγησή του στο συνέδριο ο καθηγητής Βασίλης Τσιούρης, σήμερα βιώνουμε τη σταδιακή μετάβαση της πτηνοτροφίας σε εναλλακτικά συστήματα εκτροφής πιο φιλικά προς τα πουλερικά και το περιβάλλον, τα οποία προάγουν την ευζωία των πουλερικών και την αειφορία του περιβάλλοντος. «Η εκτροφή αβγοπαραγωγών ορνίθων σε εμπλουτισμένες κλωβοστοιχίες περιορίζεται και προοδευτικά αντικαθίσταται από την εκτροφή σε “δάπεδο” ή σε “ορνιθώνα” χωρίς κλωβοστοιχίες. Αντίστοιχα, στα κρεοπαραγωγά ορνίθια, η εντατική εκτροφή περιορίζεται και πλέον εφαρμόζονται ολοένα περισσότερο εναλλακτικά συστήματα εκτροφής, όπως είναι η εκτροφή κρεοπαραγωγών ορνιθίων “ελεύθερης βοσκής” ή “βιολογικής εκτροφής”» είπε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Πτηνοπαθολογίας του ΑΠΘ.
Ωστόσο, η μετάβαση της πτηνοτροφίας σε εναλλακτικά συστήματα εκτροφής οδηγεί αρκετές φορές σε αντίθετα αποτελέσματα, με υποβάθμιση της υγείας και ευζωίας των πουλερικών (θερμική καταπόνηση, κακώσεις τρόπιδας στέρνου), καθώς και της ποιότητας των τελικών προϊόντων (αβγά δαπέδου, επιμόλυνση με σαλμονέλα.). Για αυτόν τον λόγο, ο καθηγητής επισημαίνει ότι είναι απαραίτητη η βελτιστοποίηση των εναλλακτικών συστημάτων εκτροφής μέσω της αυτοματοποίησης και της εφαρμογής καινοτόμων τεχνολογιών.
Χαρούμενα και… high–tech κοτόπουλα
Προμετωπίδα της αγροτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι η κλιματική ουδετερότητα μέσω του πράσινου ψηφιακού μετασχηματισμού. Μέσα από τα καινούργια δεδομένα που δημιουργούνται, η προαγωγή της ευζωίας αντιμετωπίζει, σύμφωνα με τον καθηγητή Βασίλη Τσιούρη, πολλές προκλήσεις και η κλιματική αλλαγή επιβάλλει την ανάγκη πρόβλεψης και παρακολούθησης θερμικής καταπόνησης, αύξησης της υγρασίας και ασθενειών λόγω των κλιματικών αλλαγών.
«Η υγεία και η ευζωία των ορνιθίων εξαρτώνται από τις συνθήκες μικροπεριβάλλοντος που επικρατούν στο πτηνοτροφείο, οι οποίες, σε περίπτωση αδυναμίας παρακολούθησης και ελέγχου, μπορεί να οδηγήσουν σε πεπτικές, αναπνευστικές και συμπεριφορικές διαταραχές. Εξαιτίας αυτών των διαταραχών, η παραγωγικότητα μειώνεται και η θνησιμότητα αυξάνεται. Επομένως, βλέπουμε ότι τέτοιοι περιβαλλοντικοί δείκτες, όπως η θερμοκρασία, η σχετική υγρασία, η συγκέντρωση NH3 και CO2, είναι σημαντικό να καταγράφονται και να ελέγχονται» σημειώνει ο καθηγητής του ΑΠΘ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η πλέον ρεαλιστική απάντηση στις εν λόγω προκλήσεις που αντιμετωπίζει η πτηνοτροφία είναι οι εφαρμογές τεχνικών και τεχνολογιών που είναι γνωστές ως ευφυής πτηνοτροφία (Smart Poultry Farming – SPF) ή ως πτηνοτροφία ακριβείας (Precision Poultry Farming – PPF). Οι τεχνολογίες αυτές, μέσω ενός συστήματος αυτοματοποίησης και ψηφιακής ιχνηλάτησης, παρέχουν έγκαιρη ενημέρωση και αναλυτική πληροφόρηση αναφορικά με την υγεία και την ευζωία των πουλερικών, συμβάλλοντας παράλληλα στην αειφορία του περιβάλλοντος.
Κατά τον κ. Τσιούρη, με αυτόν τον τρόπο ο πτηνοτρόφος προσθέτει ένα πολύ σημαντικό όπλο στη φαρέτρα του, καθώς μπορεί να παρέμβει έγκαιρα και εν συνεχεία να διαχειριστεί αποδοτικά οποιοδήποτε ζήτημα ανακύψει στο πλαίσιο διαχείρισης της κτηνοτροφικής παραγωγής του. Αυτό επιτυγχάνεται με έναν αριθμό συστημάτων που βασίζονται σε νέες, «έξυπνες» τεχνολογίες, όπως image-based technologies, sensors, Radio-Frequency Identifiers (RFID), wireless technologies κ.ά., διευκολύνει την εφαρμογή κανόνων διαχείρισης ακριβείας και ειδοποιεί τους εκτροφείς -μέσω τηλεφώνου, computer, tablet κ.ά.- για τις παρατηρούμενες αλλαγές (αποκλίσεις), ώστε να παρέμβουν άμεσα και έγκαιρα για την επίλυση του προβλήματος που προέκυψε ή αναμένεται να προκύψει άμεσα.
Η συνεισφορά στην κερδοφορία
Οπως τόνισε, μιλώντας στο Πανελλήνιο Κτηνιατρικό Συνέδριο, ο καθηγητής Πτηνοπαθολογίας Βασίλης Τσιούρης, η ενσωμάτωση καινοτόμων τεχνολογιών στην πτηνοτροφία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον έλεγχο και στη βελτίωση της υγείας και της ευζωίας των πτηνών, με αποτέλεσμα την παραγωγή ασφαλών και ποιοτικών προϊόντων.
Οι τεχνολογίες PPF μπορούν να διασφαλίσουν ότι κάθε διαδικασία σε μια πτηνοτροφική επιχείρηση, η οποία μπορεί να έχει σημαντικό θετικό ή υψηλό αρνητικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα και την κερδοφορία, παρακολουθείται πάντα και βελτιστοποιείται εντός περιορισμένου εύρους. Σύμφωνα με όσα είπε ο κ. Τσιούρης, τα δεδομένα παρακολούθησης μεταφράζονται σε βασικούς δείκτες για την υγεία, την ευζωία, την παραγωγικότητα και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Σημειώνεται ότι οι τεχνολογίες PPF βρίσκονται ακόμη στην αρχή ανάπτυξης και εφαρμογής στις εκτροφές πουλερικών.
Αν και όλα αυτά τα συστήματα είναι, αν μη τι άλλο, εντυπωσιακά, σίγουρα πρέπει να επιλυθούν αρκετά προβλήματα για την ευρεία αποδοχή αυτών των τεχνολογιών από τους αγρότες και τους καταναλωτές. Τα κυριότερα αφορούν τη διαδικασία μηχανικής μάθησης και την ανάλυση δεδομένων για αισθητήρες μεγάλης κλίμακας, μεγαλύτερης ευαισθησίας και ανθεκτικότητας, που χρησιμοποιούνται στο PPF, και την εκπαίδευση πιθανών χρηστών που χρειάζονται τις απαραίτητες δεξιότητες για τέτοιες λύσεις.
Φυσικά, ένα μεγάλο εμπόδιο που θα πρέπει να υπερκαλύψουν οι πτηνοτροφικές επιχειρήσεις είναι το κόστος, το οποίο δεν μπορεί να είναι αμελητέο. Ωστόσο, η επένδυση στην τεχνολογία στη ζωική παραγωγή, όπως έχει αποδειχθεί και στο παρελθόν, είναι ο μόνος τρόπος ώστε οι κτηνοτροφικές, και εν προκειμένω οι πτηνοτροφικές επιχειρήσεις, να αυξήσουν την κερδοφορία τους.
«Η πτηνοτροφία ακριβείας προσφέρει την ευκαιρία να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις τόσο των αγροτών όσο και των καταναλωτών, ενώ παράλληλα δίνεται έμφαση στη βελτίωση της υγείας και της ευζωίας των πουλερικών, και στην αειφορία του περιβάλλοντος» καταλήγει ο κ. Τσιούρης.
Ελληνική αυτάρκεια
Η Ελλάδα καλύπτει σχεδόν το 100% της εγχώριας ζήτησης κοτόπουλου και πάνω από το 90% των αβγών, ενώ αυξάνονται οι μονάδες βιολογικής εκτροφής και ελεύθερης βοσκής.
Βαριά βιομηχανία
Οι πτηνοτροφικές μονάδες της χώρας μας συγκεντρώνονται κυρίως σε Ηπειρο, Μακεδονία και Θεσσαλία, όπου υπάρχουν μεγάλες καθετοποιημένες επιχειρήσεις (εκκολαπτήρια, πτηνοτροφεία, σφαγεία, μονάδες ζωοτροφών).
Δυναμικός εργοδότης
Ο κλάδος της πτηνοτροφίας συμβάλλει περίπου στο 25% της συνολικής ζωικής παραγωγής της χώρας και απασχολεί χιλιάδες εργαζομένους, κυρίως σε οικογενειακές μονάδες και συνεταιρισμούς.