H τελευταία έκθεση της Τραπέζης της Ελλάδος για τον πρωτογενή τομέα ανέδειξε τις χρόνιες παθογένειες που ταλαιπωρούν τους παραγωγούς εδώ και δεκαετίες.
Με τον πλέον επίσημο τρόπο, λοιπόν, πρότεινε την αλλαγή του μοντέλου αγροτικής οικονομίας, και βεβαίως τον «αναπροσανατολισμό» της ΚΑΠ από ένα απλό εργαλείο στήριξης του αγροτικού εισοδήματος σε μοχλό εκσυγχρονισμού και καινοτομίας του αγροτικού τομέα.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι οι εκμεταλλεύσεις κάτω των 50 στρεμμάτων αποτελούν το 73% του συνόλου στην Ελλάδα, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στην Ε.Ε.-27 είναι 62,4%, στην Ιταλία 63% και την Ισπανία 50,67%. Μοναδική χώρα με υψηλότερο ποσοστό μικρών εκμεταλλεύσεων είναι η Ρουμανία (88,7%), ενώ, στον αντίποδα, στη Γαλλία δεν ξεπερνούν το 18,5%, στην Ολλανδία το 17,4% και τη Γερμανία το 6,7%.
Δεν εφαρμόζονται οι νέες τεχνολογίες
Αυτή η κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα οι αγρότες να μην μπορούν να εφαρμόσουν νέες τεχνολογίες, που θα τους δώσουν την ευκαιρία να αυξήσουν το εισόδημά τους. Ετσι, εγκαταλείπουν την ύπαιθρο και μένουν σε αυτήν οι ηλικιωμένοι, οι οποίοι εκ των πραγμάτων δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν με επάρκεια τη γεωργία ακριβείας, που σε όλο τον κόσμο προωθείται με ταχείς ρυθμούς.
Η ΤτΕ προτείνει ένα ολιστικό σχέδιο ανάπτυξης, δίνοντας βάρος στις επενδύσεις σε αγροτικές υποδομές που παράγουν μονιμότερα αποτελέσματα
Ο τομέας της αγροτικής εκπαίδευσης έρχεται να συμπληρώσει την αδυναμία προσαρμογής του παραγωγού στο νέο που επιβάλλεται. Στην Ελλάδα, μόλις το 0,7% του συνόλου των αγροτικών ιδιοκτησιών στην Ελλάδα διαθέτει αγροτικό δυναμικό όλων των ηλικιακών ομάδων πλήρους αγροτικής εκπαίδευσης, όταν στην Ε.Ε. φτάνει το 10,2%. Για το θέμα αυτό, κατά καιρούς έχουμε ακούσει ότι η χώρα μας θα μπορούσε να γίνει Ολλανδία – μόνο που εκεί οι εκπαιδευμένοι αγρότες ανέρχονται στο εντυπωσιακό ποσοστό του 63,1%.
Οι τομείς όπου χρειάζονται παρεμβάσεις
Αναλύοντας τις συνθήκες, η ΤτΕ προτείνει ένα ολιστικό σχέδιο ανάπτυξης, δίνοντας βάρος στις επενδύσεις σε αγροτικές υποδομές που παράγουν μονιμότερα αποτελέσματα και αφορούν:
-Τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υποδομών με έμφαση στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των φυσικών πόρων (π.χ., αρδευτικά έργα).
-Τη χρήση των νέων τεχνολογιών με έμφαση στην ψηφιοποίηση, στην αυτοματοποίηση και τη βιωσιμότητα, με στόχο την αύξηση της παραγωγής, τη μείωση του κόστους καθώς και την καλύτερη διαχείριση του εδάφους [π.χ., ευφυής γεωργία, ρομποτική-αυτοματοποίηση, Τεχνητή Νοημοσύνη, ψηφιακά εργαλεία, καλλιέργεια σε ελεγχόμενο περιβάλλον (κάθετη γεωργία, υδροπονία, αεροπονία κ.ά.)].
-Τον περιορισμό του γνωσιακού κενού, με ανάληψη πρωτοβουλιών για επιμόρφωση και απόκτηση δεξιοτήτων των νεοεισερχομένων στον τομέα.
-Την αναδιάρθρωση καλλιεργειών, με τη συνεργασία αγροτών και θεσμικών φορέων, αφού ληφθούν υπόψη οι αλλαγές στις καταναλωτικές ανάγκες και συνήθειες και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
-Τη συνένωση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων σε συνεργατικά σχήματα που θα λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, ώστε να αντιμετωπιστεί ο κατακερματισμός της ιδιοκτησίας και να αξιοποιηθούν πλήρως οι οικονομίες κλίμακας.
Ολοκλήρωση της κτηματογράφησης
Προϋποθέσεις για να συντελεστεί αυτό είναι, όπως σημειώνεται, η ταχύτερη ολοκλήρωση της κτηματογράφησης και η επιτάχυνση των αναδασμών.
Οι οικονομίες κλίμακας είναι σημαντικές για οικονομίες με πολύ μικρές αγροτικές εκμεταλλεύσεις, όπως η ελληνική, καθώς τις βοηθούν να καταστούν αποδοτικές και κερδοφόρες. Κατά καιρούς και άλλοι φορείς και συνεταιρισμοί έχουν καταθέσει αντίστοιχες προτάσεις. Ωστόσο, όλες έχουν πάει… κουβά, γιατί αυτό το «ολιστικό σχέδιο» δεν καταρτίστηκε ποτέ. Η καθημερινότητα είναι αυτή η οποία περιορίζει το πεδίο δράσης των εκάστοτε υπουργών που διαχειρίζονται τα προβλήματα που ανακύπτουν κάθε φορά, τα οποία όμως είναι αποτέλεσμα της έλλειψης κεντρικών επιλογών. Χρόνος πλέον δεν υπάρχει. Ή αλλάζει ο τρόπος αντιμετώπισης των προβλημάτων ή θα ζούμε με αυτά, ώσπου να καταρρεύσει ο πρωτογενής τομέας…