ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Το μεγαλύτερο πρόβλημα στον Έβρο είναι η διαχείριση των υδάτινων πόρων, που τα τελευταία χρόνια έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις.
Ο πρωτογενής τομέας στον Έβρο δεν βρίσκεται απλώς σε κρίση. Βρίσκεται σε ένα οριακό σημείο, όπου κάθε επόμενη χρονιά μοιάζει πιο δύσκολη από την προηγούμενη και κάθε καλλιεργητική περίοδος ξεκινά με περισσότερη αγωνία παρά ελπίδα. Η εικόνα που διαμορφώνεται στην ακριτική αυτή περιοχή δεν είναι αποτέλεσμα μιας μόνο κακής συγκυρίας, αλλά προϊόν συσσωρευμένων προβλημάτων που εδώ και χρόνια παραμένουν άλυτα και πλέον συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα για τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους.
ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΜΠΕΡΤΙΔΗ
xarisbert@yahoo.gr
Η γη του Έβρου, μια περιοχή που ιστορικά στήριξε την παραγωγή και την τοπική οικονομία, σήμερα δοκιμάζεται σκληρά. Οι παραγωγοί καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, όπου οι φυσικοί παράγοντες, οι οικονομικές πιέσεις και η απουσία ουσιαστικής κρατικής παρέμβασης συνθέτουν ένα σκηνικό που δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Η καθημερινότητα των ανθρώπων του πρωτογενούς τομέα έχει μετατραπεί σε έναν συνεχή αγώνα επιβίωσης.
Η παραγωγή δεν είναι δεδομένη
Η παραγωγή δεν είναι πλέον δεδομένη, ούτε το εισόδημα εξασφαλισμένο. Αντιθέτως, κάθε απόφαση για καλλιέργεια ή εκτροφή συνοδεύεται από ρίσκο, ενώ το ενδεχόμενο ζημιών παραμένει πάντα παρόν. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα ο Εβρος είναι η διαχείριση των υδάτινων πόρων. Πρόκειται για ένα ζήτημα που εδώ και δεκαετίες παραμένει άλυτο, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις. Οι αγρότες βιώνουν μια ακραία αντίφαση: από τη μια τους θερινούς μήνες αντιμετωπίζουν έντονη λειψυδρία, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να ποτίσουν τις καλλιέργειές τους, και από την άλλη τον χειμώνα έρχονται αντιμέτωποι με πλημμυρικά φαινόμενα που καταστρέφουν ό,τι απέμεινε.
Έλλειψη σχεδιασμού
Η κατάσταση αυτή δεν είναι απλώς αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής – είναι και συνέπεια της έλλειψης σχεδιασμού. Τα αρδευτικά δίκτυα σε πολλές περιοχές είναι παλιά και αναποτελεσματικά, με σημαντικές απώλειες νερού, ενώ τα αντιπλημμυρικά έργα δεν επαρκούν για να προστατεύσουν τις καλλιέργειες. Η διαχείριση των ποταμών παραμένει αποσπασματική και συχνά εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες, γεγονός που αυξάνει την ανασφάλεια των παραγωγών. Η περίπτωση του ποταμού Αρδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η εξάρτηση από τη Βουλγαρία για την παροχή νερού δημιουργεί ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, καθώς οι αγρότες δεν γνωρίζουν αν και πότε θα έχουν επαρκή ποσότητα νερού για τις καλλιέργειές τους. Το ζήτημα αυτό δεν έχει μόνο αγροτική διάσταση, αλλά και γεωπολιτική, καθώς επηρεάζει άμεσα την οικονομική δραστηριότητα μιας ολόκληρης περιοχής.
Παράλληλα, η κλιματική κρίση λειτουργεί ως επιταχυντής των προβλημάτων. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν γίνει πιο συχνά και πιο έντονα, με αποτέλεσμα οι καλλιέργειες να πλήττονται επανειλημμένα. Οι παρατεταμένες ξηρασίες μειώνουν την παραγωγή, ενώ οι έντονες βροχοπτώσεις προκαλούν καταστροφές που σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορούν να αποκατασταθούν. Πολλοί παραγωγοί συνεχίζουν να καλλιεργούν μόνο και μόνο για να μη χάσουν τη γη τους ή για να διατηρήσουν μια δραστηριότητα που αποτελεί μέρος της ταυτότητάς τους. Η πίεση αυτή έχει ήδη αρχίσει να αφήνει τα σημάδια της. Η εγκατάλειψη της αγροτικής δραστηριότητας αποτελεί μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί.
Κλίμα δυσπιστίας
Αρκετοί από τους ήδη ενεργούς παραγωγούς εξετάζουν το ενδεχόμενο να εγκαταλείψουν, καθώς δεν μπορούν να αντέξουν το οικονομικό βάρος. Η ερήμωση της υπαίθρου αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη απειλή για τον Εβρο. Δεν πρόκειται μόνο για ένα δημογραφικό ζήτημα, αλλά για ένα πρόβλημα που αγγίζει την ίδια τη συνοχή της περιοχής.
Η ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ, ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΕΧΟΥΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΙ ΕΝΑ ΔΥΣΤΟΠΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Ανάγκη υποδομών και γρηγορότερη καταβολή των επιδοτήσεων
Το διακύβευμα είναι μεγάλο και αφορά ολόκληρη την κοινωνία της ακριτικής περιοχής. Το πρόβλημα του Εβρου δεν είναι μεμονωμένο, αλλά στην περιοχή αυτή εμφανίζεται με μεγαλύτερη ένταση. Η γεωγραφική απομόνωση, οι ιδιαιτερότητες της περιοχής και η έλλειψη επενδύσεων έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Η ανάγκη για έναν ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό είναι πλέον επιτακτική.
Δεν αρκούν αποσπασματικά μέτρα ή προσωρινές ενισχύσεις. Απαιτείται ένα σχέδιο που θα αντιμετωπίζει τα προβλήματα στη ρίζα τους και θα δημιουργεί προϋποθέσεις βιώσιμης ανάπτυξης. Η διαχείριση των υδάτων αποτελεί βασική προτεραιότητα. Χωρίς επαρκές και σωστά διαχειριζόμενο νερό, η γεωργία δεν μπορεί να επιβιώσει. Η κατασκευή νέων υποδομών, η συντήρηση των υφιστάμενων και η εξασφάλιση διακρατικών συμφωνιών είναι απαραίτητες προϋποθέσεις.
Η ενίσχυση των νέων
Ταυτόχρονα, η μείωση του κόστους παραγωγής είναι κρίσιμη για τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων. Η ενεργειακή αναβάθμιση, η αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών και η στήριξη των παραγωγών μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά. Η ενίσχυση των νέων αγροτών αποτελεί επίσης «κλειδί» για το μέλλον. Χωρίς ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού, ο πρωτογενής τομέας δεν μπορεί να επιβιώσει. Χρειάζονται κίνητρα, εκπαίδευση και πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Η αξιοποίηση της τεχνολογίας
Η αξιοποίηση της τεχνολογίας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο. Η γεωργία ακριβείας, η ψηφιακή παρακολούθηση των καλλιεργειών και η χρήση σύγχρονων μεθόδων μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να μειώσουν το κόστος. Παράλληλα, η ενίσχυση των συνεργατικών σχημάτων μπορεί να δώσει λύσεις σε πολλά προβλήματα. Μέσα από συνεταιρισμούς και ομάδες παραγωγών, οι αγρότες μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη και καλύτερη πρόσβαση στις αγορές.
Στήριγμα της τοπικής κοινωνίας
Ο πρωτογενής τομέας στον Έβρο δεν είναι απλώς ένας οικονομικός κλάδος – είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η τοπική κοινωνία. Η κατάρρευσή του θα είχε συνέπειες που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τα όρια της περιοχής. Η σημερινή κατάσταση αποτελεί ένα σαφές μήνυμα. Αν δεν υπάρξουν άμεσες και ουσιαστικές παρεμβάσεις, ο κίνδυνος είναι να χαθεί όχι μόνο η παραγωγή, αλλά και ο ίδιος ο χαρακτήρας της περιοχής. Ο Εβρος βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Η πορεία που θα ακολουθηθεί τα επόμενα χρόνια θα καθορίσει αν ο πρωτογενής τομέας θα καταφέρει να ανακάμψει ή αν θα οδηγηθεί σε περαιτέρω συρρίκνωση. Το διακύβευμα είναι μεγάλο και δεν αφορά μόνο τους αγρότες. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία. Γιατί χωρίς παραγωγή, χωρίς ύπαιθρο και χωρίς ανθρώπους, καμία περιοχή δεν μπορεί να επιβιώσει.
Εξαντλείται ο χρόνος…
Ο χρόνος για αποφάσεις έχει αρχίσει να εξαντλείται. Οι εξελίξεις τρέχουν και οι ανάγκες πιέζουν. Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν υπάρχει πρόβλημα. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει η βούληση να δοθούν λύσεις πριν είναι πολύ αργά, καθώς είναι ευρέως γνωστό ότι οι αγροτικές πληρωμές, ακόμη και για ενισχύσεις προηγούμενων ετών, παρουσιάζουν μεγάλες καθυστερήσεις. Οι διαδοχικές αλλαγές υπουργών στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, αλλά και η νέα διαδικασία με την ΑΑΔΕ στη διαχείριση των επιδοτήσεων του πρωτογενούς τομέα επιβραδύνουν ακόμη περισσότερο την έναρξη των πληρωμών.
Σε κίνδυνο η κτηνοτροφία και η διασπορά των fake news
Εν τω μεταξύ, κρίσιμη παραμένει η κατάσταση και στον κτηνοτροφικό τομέα, ο οποίος δέχεται αλλεπάλληλα πλήγματα από διαδοχικές νόσους που απειλούν να αφανίσουν το ζωικό κεφάλαιο των κτηνοτρόφων. Σε παρέμβαση, ο Αντιπεριφερειάρχης Έβρου Ευάγγελος Πουλιλιός έστειλε σαφές μήνυμα κατά της παραπληροφόρησης. Συγκεκριμένα, προειδοποίησε πως θα προσφύγει άμεσα στη Δικαιοσύνη σε περίπτωση που υπάρξει νέα διασπορά ψευδών ειδήσεων (fake news) σχετικά με υποτιθέμενα κρούσματα αφθώδους πυρετού στον Έβρο, καθώς τέτοιες φήμες προκαλούν ανυπολόγιστη ζημιά στην τοπική αγορά.