Στήριξη στη βιομηχανία λιπασμάτων με στόχο τη μείωση του κόστους παραγωγής υιοθέτησε η Ε.Ε. στις 19 Μαΐου, με τους παραγωγούς να μην είναι ευχαριστημένοι για όσα περιλαμβάνει η συγκεκριμένη πολιτική, τονίζοντας ότι ανέμεναν πιο τολμηρές αποφάσεις.
Η Ε.Ε. εξέδωσε ανακοίνωση για το Σχέδιο που υιοθέτησε και στο οποίο δεν γίνεται κανένας λόγος για ουσιαστική στήριξη των παραγωγών την ίδια στιγμή που το κόστος των λιπασμάτων σε σχέση με το 2024 είναι ανεβασμένο κατά 70%. Όπως σχολιάζει ο Χοσέ Μαρία Καστίγια της ASAJA (η μεγαλύτερη αγροτική οργάνωση στην Ισπανία), «Οι Ευρωπαίοι αγρότες δεν μπορούν να περιμένουν έναν ακόμη μακροπρόθεσμο οδικό χάρτη, ενώ το κόστος παραγωγής συνεχίζει να αυξάνεται και η ευρωπαϊκή δυναμικότητα λιπασμάτων εξαφανίζεται. Η τρέχουσα κρίση δεν αφορά μόνο τις τιμές, αλλά και τη στρατηγική αυτονομία, την επισιτιστική ασφάλεια και την επιβίωση της ευρωπαϊκής γεωργίας».
Στο σχέδιο της αρνητικά αντέδρασαν και οι Copa και Cogeca, αλλά και η Farm Europe που είναι άλλωστε και οι μεγαλύτερες Οργανώσεις Αγροτών με μέλη σε όλη την Ε.Ε.
Αναλυτικά η ανακοίνωση της Κομισιόν:
«Οι πρόσφατες διαταραχές του εφοδιασμού και η αστάθεια των τιμών έχουν θέσει τους γεωργούς σε ολόκληρη την Ευρώπη υπό πίεση, αναδεικνύοντας την ευπάθεια της Ευρώπης σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς ως προς τον εφοδιασμό της με λιπάσματα. Έχοντας ως βάση την ανακοίνωση για τα λιπάσματα που εκδόθηκε το 2022, το σημερινό σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα συνδυάζει άμεσα μέτρα που αποσκοπούν στη στήριξη της οικονομικής προσιτότητας και της ασφάλειας του εφοδιασμού με πιο μακροπρόθεσμη δράση που αποσκοπεί στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του εφοδιασμού, και την επιτάχυνση της μετάβασης σε βιολογικά και κυκλικά λιπάσματα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε σχετικά: «Με αυτό το σχέδιο δράσης επενδύουμε σε μια πιο ισχυρή ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων, στηρίζοντας τους Ευρωπαίους γεωργούς και επιταχύνοντας την καινοτομία σε βιώσιμες, εγχώριες λύσεις. Η συνεχιζόμενη κρίση των ορυκτών καυσίμων δείχνει ότι η κλιματική πρωτοπορία και η οικονομική ανθεκτικότητα είναι αλληλένδετες. Γι’ αυτό η Ευρώπη χτίζει ένα μέλλον που βασίζεται στη βιωσιμότητα, την οικονομική προσιτότητα, και τη βιομηχανική ισχύ».
Στήριξη των γεωργών και βελτίωση της πρόσβασής τους σε λιπάσματα
Η Επιτροπή θα παράσχει στοχευμένη έκτακτη στήριξη στους Ευρωπαίους γεωργούς που αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος λιπασμάτων μέσω των υφιστάμενων μέσων στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής της ΕΕ. Η Επιτροπή θα προτείνει την κινητοποίηση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την ενίσχυση του γεωργικού αποθεματικού κατά σημαντικό ποσό. Αυτό το χρηματοδοτικό πακέτο θα παρουσιαστεί πριν από το καλοκαίρι για να παράσχει άμεση ανακούφιση ρευστότητας στους αγρότες πριν από τον επόμενο κύκλο παραγωγής και θα συμβάλει στη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής.
Ως πρόσθετη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει μια στοχευμένη δέσμη νομοθετικών μέτρων που θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τη στήριξη που διατίθεται στο πλαίσιο των τρεχόντων στρατηγικών σχεδίων τους για την Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ). Αυτό θα περιλαμβάνει ένα νέο σύστημα ρευστότητας που θα συμβάλει στις ταμειακές ροές, μεγαλύτερη ευελιξία για τις προηγμένες πληρωμές και ισχυρότερα κίνητρα για αποδοτικότερες γεωργικές πρακτικές που μειώνουν και βελτιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων, στρέφονται προς τα λιπάσματα βιολογικής προέλευσης και επενδύουν στην ανθεκτικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, όπου χρειάζεται.
Περαιτέρω δράσεις για τη στήριξη των γεωργών θα επικεντρωθούν στην καλύτερη διαχείριση των θρεπτικών ουσιών, στη στήριξη της ανάπτυξης και της υιοθέτησης γεωργικών πρακτικών αποδοτικών ως προς τις θρεπτικές ουσίες και στη μεγαλύτερη έμφαση στις γεωργικές συμβουλευτικές υπηρεσίες στο πλαίσιο της ΚΓΠ.
Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης μέτρα για τη διευκόλυνση της χρήσης χωνευτηρίων, με κατάλληλες περιβαλλοντικές διασφαλίσεις. Επιπλέον, μετά την επικείμενη αξιολόγηση της οδηγίας για τη νιτρορύπανση, η Επιτροπή θα αποσαφηνίσει ορισμένους κανόνες εφαρμογής, ώστε να τους ευθυγραμμίσει καλύτερα με την πραγματικότητα της ημερολογιακής γεωργίας που πραγματοποιείται επιτόπου.
Ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, προώθηση της κυκλικής οικονομίας και απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές
Η Επιτροπή θα λάβει μέτρα για τη στήριξη της εγχώριας βιομηχανίας λιπασμάτων, την πρόληψη της αποβιομηχάνισης, τη διασφάλιση σταθερού εφοδιασμού και τη μείωση της εξάρτησής μας από τις εισαγωγές. Για την τόνωση της κυκλικότητας και τη μείωση των εκπομπών, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη χρήση ευρωπαϊκών εναλλακτικών λύσεων. Αυτό περιλαμβάνει ευρύτερη χρήση οργανικών λιπασμάτων βιολογικής προέλευσης και εναλλακτικών λύσεων αντί των παραδοσιακών ορυκτών προϊόντων. Άλλες οδοί περιλαμβάνουν βιομάζα φυκών, άλλα ενισχυτικά εδάφους, μικροβιακά διαλύματα, βιοδιεγέρτες και ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από την ιλύ καθαρισμού λυμάτων.
Στο πλαίσιο της επικείμενης επανεξέτασης του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ΣΕΔΕ), και χωρίς να προδικάζουμε την επανεξέταση αυτή, θα εξετάσουμε επιλογές για να διασφαλίσουμε ότι οποιαδήποτε πρόσθετη ευελιξία για τη βιομηχανία λιπασμάτων θα συνοδεύεται από την ευθύνη για την απαλλαγή της παραγωγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, με την ευθύνη για τη διασφάλιση της αυξημένης παραγωγής βιολογικών και κυκλικών λιπασμάτων, καθώς και για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της οικονομικής προσιτότητας των εγχώριων λιπασμάτων στην Ευρώπη. Αυτό θα διασφαλίσει τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των λιπασμάτων για τους γεωργούς, την υιοθέτηση ευρωπαϊκών προϊόντων λίπανσης και, ως εκ τούτου, θα ωφελήσει τελικά την εγχώρια βιομηχανία.
Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης τον τρόπο παροχής των κατάλληλων κινήτρων για την ανθρακοδεσμευτική γεωργία και τις απορροφήσεις άνθρακα, συνδυάζοντας δυνάμεις μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων εσόδων (κράτη μέλη, Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ), Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και έσοδα από το ΣΕΔΕ).
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θα μειώσει την περιττή γραφειοκρατία και τους φραγμούς της αγοράς και θα προτείνει νέα μέτρα για την αύξηση της ζήτησης για βιώσιμα εγχώρια λιπάσματα. Αυτό θα βελτιώσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, μεταξύ άλλων και για τα ορυκτά προϊόντα.
Για τον περαιτέρω εξορθολογισμό των πρακτικών κυκλικής οικονομίας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει μέτρα στο πλαίσιο της αξιολόγησης της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα με σκοπό την απλούστευση της διαχείρισης των ζωικών και άλλων υποπροϊόντων.
Η Επιτροπή θα διασφαλίσει επίσης ότι ο τομέας των λιπασμάτων δεν υστερεί σε σχέση με άλλους τομείς όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδότηση για την πράσινη καινοτομία και τον εκσυγχρονισμό. Τα υφιστάμενα ταμεία, ιδίως τα ταμεία συνοχής, θα κινητοποιηθούν για τη στήριξη της παραγωγής βιοαερίου και βιομεθανίου και των επενδύσεων σε υποδομές λυμάτων, οι οποίες μπορούν να κλιμακώσουν την αξιοποίηση της ιλύος και την ανάκτηση θρεπτικών ουσιών.
Ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς, της ετοιμότητας και της ενίσχυσης του διαλόγου μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών
Η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς λιπασμάτων απαιτεί μεγαλύτερη διαφάνεια και διαρθρωμένο διάλογο μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των παραγόντων σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα δρομολογήσει μια εταιρική σχέση για την αξιακή αλυσίδα των λιπασμάτων στην ΕΕ, στην οποία θα συμμετέχουν παραγωγοί λιπασμάτων, γεωργοί και κράτη μέλη, ώστε να καθοριστεί μια κοινή πορεία για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και τη διασφάλιση της συνεχούς επισιτιστικής ασφάλειας σε προσιτές τιμές σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτής της εταιρικής σχέσης, θα διοργανωθεί ένας πρώτος διάλογος πολιτικής κατά τους προσεχείς μήνες με όλους τους παράγοντες της αλυσίδας για την ανάπτυξη λύσεων για τις προκλήσεις στον εφοδιασμό, την παραγωγή, την εμπορία και τη χρήση λιπασμάτων. Τα αποτελέσματα θα χρησιμεύσουν ως βάση για την εξεύρεση βιώσιμων λύσεων τόσο για τους γεωργούς όσο και για τη βιομηχανία.
Επιπλέον, η Επιτροπή θα ενισχύσει την παρακολούθηση της αγοράς και τις ικανότητες έγκαιρης προειδοποίησης και θα προτείνει ένα αναλογικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας τακτικών επικαιροποιημένων δεδομένων σχετικά με τα λιπάσματα στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα εκπονήσει έκθεση στην οποία θα αξιολογείται ο τρόπος με τον οποίο το κόστος που σχετίζεται με τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) και το σύστημα εμπορίας εκπομπών (ΣΕΔΕ) μετακυλίεται στις τιμές των λιπασμάτων που καταβάλλουν οι γεωργοί και, τελικά, στις τιμές των τροφίμων. Το Παρατηρητήριο της Αγοράς Λιπασμάτων θα συνεχίσει να λειτουργεί ως κεντρική πλατφόρμα για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με την αγορά. Θα ενισχυθεί επίσης με τη βελτίωση της συλλογής δεδομένων σχετικά με τη λειτουργία της αγοράς, τις τιμές και τα αποθέματα.
Για να ενισχυθεί η ετοιμότητα, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τη δημιουργία αποθεμάτων και άλλες επιλογές για την εξασφάλιση βασικών λιπασμάτων και εισροών. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει εποχικά ή ελάχιστα αποθέματα και, κατά περίπτωση, κοινές προμήθειες ή άλλα μέσα για την αύξηση της ανθεκτικότητας σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς και τον μετριασμό της αστάθειας των τιμών.
Η ΕΕ θα συνεχίσει να συμμετέχει σε πλαίσια διεθνούς συνεργασίας και με υποψήφιες χώρες, γειτονικές χώρες και χώρες εταίρους σε παγκόσμιο επίπεδο για τη διασφάλιση της διαφάνειας, την προώθηση της διαφοροποίησης του εφοδιασμού με λιπάσματα και εισροές και τη διερεύνηση επενδυτικών επιλογών στις χώρες αυτές μέσω αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων.
Αναλυτικά η ανακοίνωση της Farm Europe:
«Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το πολυαναμενόμενο Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα. Η Farm Europe χαιρετίζει την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της κλίμακας της πρόκλησης και της ανάγκης για επείγουσες δράσεις. Ωστόσο, λείπουν βασικά πρακτικά στοιχεία για να σταλεί ένα ισχυρό μήνυμα στους αγρότες και στον κλάδο, όπως το επίπεδο της πιο αναγκαίας έκτακτης ανάγκης μέσω του αποθεματικού κρίσης, καθώς και συγκεκριμένες πολιτικές κατευθύνσεις ενόψει των αναθεωρήσεων του ΣΕΔΕ, όσον αφορά την πορεία των δωρεάν δικαιωμάτων και των CBAM που σχετίζονται με τα λιπάσματα.
Η δέσμευση για τη δημιουργία οδών μεταξύ των εσόδων του CRCF και του ΣΕΔΕ αποτελεί κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση για τη δημιουργία ενός πραγματικού επιχειρηματικού μοντέλου για τη μείωση των εκπομπών μέσω κινήτρων για τους αγρότες, χωρίς η γεωργία να καλύπτεται από το ΣΕΔΕ, αλλά αυτή η δέσμευση θα πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρότερα βραχυπρόθεσμα μέτρα για την υπέρβαση της συνεχιζόμενης κρίσης.
Η πρόθεση να διασφαλιστεί η συνοχή της πολιτικής μεταξύ του σχεδίου δράσης για τα λιπάσματα και της επερχόμενης στρατηγικής για την κτηνοτροφία αποτελεί επίσης θετικό προσανατολισμό του σχεδίου δράσης. Από αυτή την άποψη, η προθυμία προώθησης της μετακίνησης θρεπτικών συστατικών από περιοχές κτηνοτροφίας με διαρθρωτικά πλεονάσματα σε περιοχές με ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά εντός της ενιαίας αγοράς αποτελεί ένα καλό βήμα προς τα εμπρός. Η βούληση για την απελευθέρωση του δυναμικού του χωνεμένου υπολείμματος μέσω της επέκτασης του νόμου RENURE, η ενίσχυση της παραγωγής βιομεθανίου, η προώθηση των βιολογικών λιπασμάτων που ανοίγουν το πεδίο για καινοτομία που ενισχύει την κυκλικότητα αποτελούν επίσης βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Στην πράξη, το επίκεντρο της πολιτικής της ΕΕ θα πρέπει να είναι η «αποτελεσματικότητα», απομακρύνοντας από κανονισμούς που αποθαρρύνουν την παραγωγή ή ακόμη και ενθαρρύνουν τις μειώσεις. Η επιλογή των κρατών μελών να ανοίξουν εκ νέου το στρατηγικό τους σχέδιο για την ΚΑΠ με επίκεντρο την αποδοτικότητα είναι ένα θετικό μήνυμα που θολώνει η ανάμειξη νέων πιθανών οικοσυστημάτων με αγροπεριβαλλοντικά μέτρα, ενώ η συμπληρωματικότητα μεταξύ αυτών των παρεμβάσεων θα πρέπει να ενθαρρύνεται, διευκρινίζοντας την περίμετρο της αναθεώρησης των εθνικών στρατηγικών σχεδίων.
Αυτά τα μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα βήματα προς τα εμπρός του σχεδίου δράσης θα πρέπει επειγόντως να συνοδεύονται από βραχυπρόθεσμη ανακούφιση για να διασφαλιστεί η συνέχεια των συστημάτων τροφίμων της ΕΕ που αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό σοκ από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος επιδεινώθηκε από το μπλοκάρισμα του Στενού του Ορμούζ. Οι Ευρωπαίοι αγρότες αντιμετωπίζουν μια ολοένα και πιο αφόρητη κατάσταση, η οποία αντικατοπτρίζεται ήδη στις απώλειες γεωργικής γης σε όλη την Ευρώπη. Με τις τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων να παραμένουν 70% πάνω από τα επίπεδα του 2024 τον Απρίλιο του 2026, οι Ευρωπαίοι αγρότες ήδη μειώνουν τις εκτάσεις και εγκαταλείπουν ορισμένες καλλιέργειες, ιδίως το σιτάρι. Το έκτακτο γεωργικό αποθεματικό της Επιτροπής παραμένει απροσδιόριστο ως προς το ποσό και τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Το μόνο πλήρως λειτουργικό βραχυπρόθεσμο μέτρο — το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που εγκρίθηκε στις 29 Απριλίου — ανήκει στα κράτη μέλη. Αυτό δεν είναι αρκετό. Οι αγρότες πρέπει να γνωρίζουν σήμερα σε ποια υποστήριξη μπορούν να βασίζονται πριν από την επόμενη περίοδο σποράς».