Ένας ακόμα επιστημονικός φορέας έρευνας και ανάλυσης, η διαΝΕΟσις, αποτυπώνει με σαφήνεια τις διαρθρωτικές αδυναμίες και τις σύγχρονες πιέσεις που περιορίζουν την παραγωγικότητα, υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων και δυσκολεύουν την προσαρμογή σε μεγάλες προκλήσεις, όπως το Δημογραφικό και η κλιματική αλλαγή.
Και αυτή η μελέτη, όπως όλες όσες προηγήθηκαν, εστιάζουν στα προβλήματα που απασχολούν την αγροτική ανάπτυξη από το 1950 και μετά, χωρίς ωστόσο να έχουν δρομολογηθεί ουσιαστικές λύσεις.
Μεγαλύτερο πρόβλημα χαρακτηρίζονται οι μικρές και κατακερματισμένες εκμεταλλεύσεις. H αγροτική γη στην Ελλάδα μοιράζεται σε πολλές μικρές μονάδες. Οι μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις είναι σπάνιες, με αποτέλεσμα λιγότερες επενδύσεις, υψηλότερο κόστος και μικρότερη αξιοποίηση σύγχρονων πρακτικών (π.χ. στην παραγωγή και στο μάρκετινγκ) που δημιουργούν επιπλέον αξία.
Περιορισμένης κλίμακας καλλιέργειες
Οι επτά στις 10 εκμεταλλεύσεις λειτουργούν σε πολύ περιορισμένη κλίμακα, έως 50 στρέμματα, κάτι που δεν βοηθά την ανάπτυξη σύγχρονης παραγωγής για πολλά αγροτικά προϊόντα. Μόνο το 3% των ελληνικών αγροτικών εκμεταλλεύσεων ξεπερνά τα 300 στρέμματα (μ.ό. Ε.Ε.: 11%).
Η μεγάλη ηλικία των αγροτών είναι ένα πιο σύνθετο πρόβλημα, καθώς δεν επηρεάζει μόνο το ποιος δουλεύει, αλλά και τον τρόπο λήψης αποφάσεων, επενδύσεων και αξιοποίησης της νέας τεχνολογίας.
Από 30% το 2008 σε 20% το 2020 μειώθηκαν οι νέοι εργαζόμενοι (έως 39 ετών), ενώ αυξήθηκε το μερίδιο των 55+ ετών (από 33% σε 38%, αντίστοιχα).
Για τη μείωση των νέων που θέλουν να ασχοληθούν με τον πρωτογενή τομέα φταίνε, μεταξύ άλλων:
-Οι εγγενείς δυσκολίες των επαγγελμάτων του αγροτικού τομέα (ζωή και εργασία στην ύπαιθρο υπό ιδιαίτερες συνθήκες).
-Η έλλειψη αξιοκρατίας, ισονομίας και διαφάνειας – που αναδεικνύεται σήμερα και από την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Υψηλό «κόστος εισόδου» για τους νέους
-Το υψηλό κόστος εισόδου: Προκειμένου κάποιος να μπει στο επάγγελμα, ειδικά ως διαχειριστής, χρειάζεται γη, φυτικό ή ζωικό κεφάλαιο, καθώς και εξοπλισμό, δηλαδή πρέπει να καταβάλει σημαντικά ποσά ή να κληρονομήσει κάποια από τα παραπάνω.
-Η ελλιπής εκπαίδευση είναι ένας από τους σοβαρούς λόγους που οδηγούν στην εγκατάλειψη. Μόλις το 0,7% των διαχειριστών αγροτικής γης έχει πλήρη αγροτική κατάρτιση, ενώ το 94,4% δεν έχει καμία σχετική εκπαίδευση και στηρίζεται μόνο στην πρακτική εμπειρία.
Οι λίγες επενδύσεις στον πρωτογενή τομέα έχουν επηρεάσει αρνητικά τις εξελίξεις. Οπως επισημαίνουν οι ερευνητές, παρόλο που οι επενδύσεις ανά στρέμμα είναι υψηλότερες από τον μέσο όρο της Ε.Ε., οι πολλές μικρές εκμεταλλεύσεις αυξάνουν «τεχνητά» τις ανάγκες για εξοπλισμό. Πολλοί μικροί παραγωγοί διαθέτουν τα χρήματά τους για ξεχωριστά μηχανήματα (φθηνά και συχνά μεταχειρισμένα), αντί για φυτικό ή ζωικό κεφάλαιο ή για πιο σύγχρονα (και πιο ακριβά) μηχανήματα.
Έλλειψη συλλογικών σχημάτων
Το πρόβλημα θα μπορούσε να αμβλυνθεί αν ο αγροτικός τομέας οργανωνόταν πιο συστηματικά σε συλλογικά σχήματα (συνεταιρισμοί, ομάδες παραγωγών και διάφορες μορφές συνεργασίας). Όμως, μόνο περίπου στο 1/5 της παραγωγής φτάνει στην Ελλάδα η συμμετοχή σε συνεταιρισμούς (στην Ε.Ε. το ποσοστό αυτό είναι διπλάσιο).
Η άνοδος του κόστους παραγωγής, ειδικά μετά τις απανωτές κρίσεις των τελευταίων ετών, αποτελεί ένα από τα πιο πιεστικά προβλήματα του ελληνικού αγροτικού τομέα. Η ανάλυση δεν παραλείπει να αναφέρει πιθανές επιπτώσεις του πρόσφατου πολέμου στο Ιράν στο κόστος της αγροτικής παραγωγής.
Όσοι ασχολούνται με την πρωτογενή παραγωγή κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον ελληνικό αγροτικό τομέα, που θα γίνουν ακόμα πιο εμφανείς τα επόμενα χρόνια. Η γεωργία και η κτηνοτροφία θα χρειαστούν σημαντικές προσαρμογές.