Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Ο πρύτανης Φώτης Μάρης* έχει θέσει σε κίνηση ένα πρόγραμμα ανάπτυξης χρηματοδοτούμενων έργων για την αγροτική έρευνα και τη διατροφή
TOY ΘΑΝΑΣΗ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
thanasis.antoniou67@gmail.com
Την ανάγκη μετάβασης του ελληνικού αγροτικού τομέα σε άλλο μοντέλο, καινοτόμο κι εξωστρεφές, το οποίο θα παράγει αγροδιατροφικά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας για τις αγορές του εξωτερικού, μοντέλο το οποίο θα συνυπάρχει με το παραδοσιακό που υφίσταται σήμερα, τονίζει στη συνέντευξη που παραχώρησε τον «Ελληνα Αγρότη» ο πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Φώτης Μάρης.
Τον συναντήσαμε στο Αγρίνιο, στο πλαίσιο του 3ου Αγροδιατροφικού Συνεδρίου Agrown 2025, το οποίο πραγματοποιήθηκε στις εκεί εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου Πάτρας, με διοργανώτριες τις εφημερίδες «Συνείδηση» (Αγρίνιο) και «Πελοπόννησος» (Πάτρα).
«Ως πανεπιστήμιο, στρατηγικά εδώ και χρόνια, έχουμε βάλει στόχο να αναπτύξουμε το κομμάτι της αγροδιατροφής, δουλεύοντας στην αλυσίδα αξίας. Γι’ αυτόν τον λόγο δημιουργήσαμε το Ινστιτούτο Αγροοικολογίας και Ψηφιακής Γεωργίας, ενώ τρέχουμε σειρά από προγράμματα με στόχο να παρέχουμε υπηρεσίες στους αγρότες και στις επιχειρήσεις του αγροτικού τομέα» μας ενημέρωσε ο πρύτανης του Δημοκρίτειου.
Το επόμενο βήμα στην προσπάθειά του έχει να κάνει με τον Επιδεικτικό Αγρό Υψηλής Τεχνολογίας, ο οποίος θα ξεκινήσει άμεσα τη λειτουργία του με ένα υπερσύγχρονο ερευνητικό θερμοκήπιο για ανοιχτές καλλιέργειες και με φωτοβολταϊκό σταθμό, που θα παράγει πράσινη ενέργεια. Ο Επιδεικτικός Αγρός Υψηλής Τεχνολογίας βρίσκεται στην Ξάνθη και αγοράστηκε από το πανεπιστήμιο με χρηματοδότηση που εξασφάλισε από το πρόγραμμα «Πανεπιστήμια Αριστείας» του υπουργείου Παιδείας και χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. «Στην προσπάθεια αυτή, φιλοδοξούμε να παρέχουμε υπηρεσίες σε όλους τους αγρότες που θα έρχονται και θα βλέπουν στην πράξη τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να γίνονται οι καλλιέργειες στο μέλλον» λέει ο Φ. Μάρης.
*Πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
Επιδεικτικός Αγρός Υψηλής Τεχνολογίας
Ο Επιδεικτικός Αγρός Υψηλής Τεχνολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο στην Ξάνθη είναι ένα σχέδιο το οποίο χρειάζεται γενναία χρηματοδότηση. Το πανεπιστήμιο υπέβαλε πρόσφατα πρόταση χρηματοδότησης στο πλαίσιο των Κέντρων Αριστείας στον Αγροδιατροφικό Τομέα της Ε.Ε. και διεκδικεί κονδύλι της τάξης των 30 εκατ. ευρώ. «Αυτή τη στιγμή είμαστε στη β’ φάση και πιστεύω ότι στις αρχές του 2026 θα είμαστε στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε επίσημα τη χρηματοδότηση αυτή. Για να προετοιμαστούμε όμως γι’ αυτό το πρόγραμμα, μας έχει ήδη χρηματοδοτήσει το ελληνικό κράτος. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας, προωθούμε μια άλλη υποδομή για να φιλοξενήσουμε εκεί όλο αυτό το ερευνητικό κομμάτι του προγράμματος. Παράλληλα, θα κατασκευάσουμε μια ερευνητική, θεματική υποδομή έκτασης 11.000 τ.μ. Εκεί δημιουργούμε εργαστήριο για τη μελέτη του νερού, για τη μελέτη των νέων υλικών κ.ά.» μας ενημερώνει ο Φώτης Μάρης.
Σύμφωνα με τον πρύτανη, όλο αυτό που επιχειρεί να φέρει σε πέρας το Δημοκρίτειο είναι μια ολιστική προσέγγιση στον αγροδιατροφικό κλάδο. «Φιλοδοξούμε μέσω των κινήσεων αυτών να πετύχουμε τη σύνδεση με την αγορά εργασίας και, με τις αντίστοιχες προσαρμογές, να περάσουμε από το καθαρά ερευνητικό μέρος στη δημιουργία μιας παραγωγικής μονάδας η οποία θα μας εξασφαλίζει βιωσιμότητα. Η μονάδα αυτή θα παράγει συγκεκριμένα αγροτικά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας».
Το ΠΑΚΕΚ και τα ινστιτούτα του
Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ίδρυσε το 2024 το Πανεπιστημιακό Κέντρο Ερευνας και Καινοτομίας (ΠΑΚΕΚ), με δυνατότητα μετέπειτα ίδρυσης ερευνητικών ινστιτούτων εντός του. Σύμφωνα με την ιδρυτική απόφαση, αποστολή του κέντρου είναι η ανάπτυξη βασικής, εφαρμοσμένης και διεπιστημονικού χαρακτήρα έρευνας, στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής Ερευνας, Τεχνολογικής Ανάπτυξης και Καινοτομίας και της Εθνικής Στρατηγικής Εξυπνης Εξειδίκευσης, η προαγωγή της διεπιστημονικής γνώσης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας, η διασφάλιση αποτελεσματικής αλληλεπίδρασης μεταξύ της εκπαίδευσης και της έρευνας, η κατάρτιση και αξιοποίηση ερευνητικού δυναμικού, καθώς και η ικανοποίηση των εκπαιδευτικών, ερευνητικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και αναπτυξιακών αναγκών της χώρας, και η συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη σε τοπικό, εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Ηδη έχουν δημιουργηθεί στους κόλπους του τρία ινστιτούτα: το Ινστιτούτο Αγροοικολογίας και Ψηφιακής Γεωργίας, το Ερευνητικό Ινστιτούτο Πετρελαίου και το Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοαρχαιολογικών Ερευνών. Η έδρα του ΠΑΚΕΚ είναι οι εγκαταστάσεις της Πανεπιστημιούπολης στην πόλη της Ξάνθης.
Ο Φώτης Μάρης (1968, Αρτα) είναι καθηγητής στην έδρα Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και από το 2023 υπηρετεί ως πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Διδάσκει και ερευνά στον τομέα της υδρολογίας, της διευθέτησης χειμάρρων, της διαχείρισης υδρομετεωρολογικών καταστροφών και της υδροπληροφορικής. Βρισκόμαστε κοντά στην «επόμενη ημέρα»
«Υπάρχει ένα νέο κομμάτι στον κλάδο το οποίο αναδύεται, σύγχρονο και καινοτόμο, που φέρει τα χαρακτηριστικά τού “αύριο”»
Ρωτήσαμε τον πρύτανη του Δημοκρίτειου πώς ερμηνεύει τη στροφή κορυφαίων Ελλήνων επιχειρηματιών στον αγροδιατροφικό κλάδο, με την αγορά γαιών, τη δημιουργία start-up σχημάτων στον χώρο αυτόν και την εξαγορά καταξιωμένων εταιριών παραγωγής και διανομής καταναλωτικών προϊόντων. «Υπάρχει πράγματι μια αντίφαση σε σχέση με την κατάσταση που επικρατεί στον αγροδιατροφικό κάδο. Αλλά, αν το βλέπατε με μια κάπως διαφορετική οπτική, θα διαπιστώνατε τι ακριβώς συμβαίνει: υπάρχει ένα νέο κομμάτι στον αγροδιατροφικό κλάδο το οποίο αναδύεται, σύγχρονο και καινοτόμο, που φέρει τα χαρακτηριστικά τού “αύριο” κι ένα κομμάτι το οποίο δεν μπορεί να προσαρμοστεί» μας εξηγεί.
Σύμφωνα με τον κ. Μάρη, η ανάγκη η οποία υπάρχει για προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, γευστικά, με όλα τα στάνταρ ασφάλειας και ποιότητας, είναι τεράστια. Ο ίδιος εκτιμά ότι οι αγορές οι οποίες υπάρχουν δίπλα μας, στην Ευρώπη τουλάχιστον, έχουν τη δυνατότητα να πληρώνουν αυτά τα προϊόντα, και τα έσοδα των Ελλήνων επιχειρηματιών που θα αξιοποιήσουν αυτή την ευκαιρία μπορεί να είναι μεγάλα. «Βρισκόμαστε λίγα χρόνια πριν από την επόμενη μέρα, τρία με πέντε χρόνια πριν όλο αυτό φανεί ευδιάκριτα, σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Για τον λόγο αυτόν, κι εμείς προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε το ανθρώπινο δυναμικό του πανεπιστημίου, τους φοιτητές μας, έτσι ώστε να είναι έτοιμοι να γίνουν οι επιχειρηματίες τού αύριο» επισημαίνει.
Ο πρύτανης τονίζει συχνά ότι οι αγρότες τού «αύριο» δεν μπορούν να έχουν τα χαρακτηριστικά του 1950-1960. Οσοι δεν μπορούν για διάφορους λόγους να προσαρμοστούν θα πρέπει να έχουν ασφαλώς την κάλυψη της Πολιτείας, ο αγροτικός κόσμος όμως βρίσκεται σε μετάβαση, κι όλο αυτό εξελίσσεται με το πέρασμα των γενεών. «Η νεότερη γενιά αγροτών, όπως και οι νεότεροι επιστήμονες, είναι δεκτική σε όλο αυτό που συμβαίνει. Γι’ αυτούς πρέπει να σχεδιάσουμε και να δουλέψουμε. Οι πολιτικές που έχουν να κάνουν με τη στήριξη όλων των άλλων αγροτών, που δεν είναι δεκτικοί στις αλλαγές, είναι άλλη υπόθεση… Οσο κι αν ακούγεται σκληρό, έτσι θα εξελιχθούν τα πράγματα» μας λέει.
Τι γίνεται όμως με όσους δεν ανέβουν στο «τρένο» τού «αύριο»; Ο Φ. Μάρης θεωρεί πως στην παρούσα φάση μπορούμε να διατηρήσουμε έναν αριθμό μικρών, οικογενειακών στην πλειονότητά τους, επιχειρήσεων, οι οποίες θα παράγουν τοπικά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας μικρού τονάζ, που δεν έχουν ενδιαφέρον για την παγκόσμια αγορά – λόγω μικρών ποσοτήτων παραγωγής. «Οι επιχειρήσεις αυτές είναι ένα άλλο μοντέλο, συμπληρωματικό, το οποίο θα συντηρήσει το παραδοσιακό προϊόν που έχει μάθει να τρώει ο Ελληνας. Θα συντηρήσει επίσης τις μικροοικονομίες των χωριών. Καθένας λοιπόν θα παράγει για διαφορετικές αγορές» επισημαίνει.
Η Θράκη με τα δύο πρόσωπα
Ο καθηγητής Φ. Μάρης, αναλύοντας τη δομή του αγροτικού κόσμου στη Θράκη, μας ενημέρωσε ότι εκεί υπάρχουν παραγωγοί οι οποίοι κάνουν χρήση των καινούργιων εργαλείων που τους προσφέρονται και είναι δεκτικοί στην καινοτομία και την τεχνολογία. «Είναι αγρότες συνδεδεμένοι με την αγορά και γνωρίζουν ποια είναι τα προϊόντα τα οποία πρέπει να παραχθούν και ποια έχουν πουληθεί πριν καν… παραχθούν. Είναι αγρότες με επιχειρήσεις που έχουν πλέον άλλα χαρακτηριστικά από αυτά που ήξερε η ελληνική κοινωνία. Δεν είναι επιχειρήσεις των 10, 20 και 30 στρεμμάτων – είναι επιχειρήσεις που λειτουργούν με σύγχρονα οικονομοτεχνικά, ευρωπαϊκά μοντέλα. Υπάρχουν πολλοί αγρότες που μπορούν να μεταπηδήσουν από τις υφιστάμενες κατηγορίες αγροτικής εκμετάλλευσης στις σύγχρονες, κι εκεί πρέπει να στοχεύουν το πανεπιστήμιο και η ελληνική Πολιτεία. Είμαι αισιόδοξος, γιατί βλέπω αυτή τη μετάβαση να συντελείται στις μέρες μας» λέει ο πρύτανης του Δημοκρίτειου και συνεχίζει αναφερόμενος στον ρόλο του (δημόσιου) πανεπιστημίου: «Ως δημόσιο εκπαιδευτικό ίδρυμα, μας ενδιαφέρει πρωτίστως να παρέχουμε σύγχρονη υπηρεσία στο ανθρώπινο δυναμικό μας, τους φοιτητές και τους συνεργαζόμενους αγρότες, και ταυτόχρονα θέλουμε αυτό το ανθρώπινο δυναμικό να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και το ελληνικό κράτος. Θέλουμε όσο το δυνατόν περισσότεροι απόφοιτοι του πανεπιστημίου μας να κάνουν όσο το δυνατόν πιο γρήγορα αυτή τη μετάβαση στο επιχειρηματικό μοντέλο που προτείνουμε, να γίνουν δηλαδή γρήγορα και οι ίδιοι επιχειρηματίες στον αγροδιατροφικό κλάδο. Τις προδιαγραφές τις έχουν».
Ο ρόλος του πανεπιστημίου…
«Το πανεπιστήμιο πρέπει να απαντά σε ερευνητικά ερωτήματα που θέτει η πράξη της αγροτικής παραγωγής, και για να γίνει αυτό πρέπει και οι ελληνικές επιχειρήσεις να συγκλίνουν προς τον αγροδιατροφικό κλάδο και να στρέψουν την προσοχή τους στα ελληνικά πανεπιστήμια, να στηρίξουν την έρευνα που εκπονείται σε αυτά».
…και των επιχειρήσεων
«Οι ελληνικές επιχειρήσεις στην αγορά τροφίμων πρέπει να έχουν τμήμα καινοτομίας, να προσλάβουν σ’ αυτό νέους επιστήμονες και να μάθουν να πληρώνουν σωστούς μισθούς στους ανθρώπους, στους επιστήμονες που το αξίζουν. Αν οι ελληνικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να περιμένουν στο γραφείο τους τον Ελληνα επιστήμονα να πάει να τους βρει εκείνος, θα περιμένουν αιώνια…»