Νωπό κρέας: Οι εξαγωγές στην εποχή των ζωονόσων

Aπό την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί 

Θα αντέξουν στην πίεση που ασκεί η υπόθεση της ευλογιάς;

Του ΘΑΝΑΣΗ ΑΝΤΩΝΙΟΥ

thanasis.antoniou67@gmail.com

Πολλαπλά χτυπήματα δέχεται ο κλάδος της προβατοτροφίας αυτό το διάστημα στη χώρα μας, καθώς, εκτός από την επέλαση της ευλογιάς και το ξεκλήρισμα κοπαδιών σε όλη την επικράτεια, ανησυχία επικρατεί στην (δευτερογενή) αγορά κρέατος εξαιτίας της παράτασης αποκλεισμού της χώρας μας από τις εξαγωγές ζώντων αρνιών στην Ευρώπη μέχρι τα τέλη του 2025 – μια Ευρώπη η οποία, δυστυχώς για εμάς, τρώει όλο και λιγότερο αρνί στο πέρασμα των χρόνων.

Πρέπει να διευκρινίσουμε ότι είναι άλλη αγορά η εξαγωγή ζώντων ζώων και άλλη η εξαγωγή νωπού κρέατος και παρασκευασμάτων/υποπροϊόντων κρέατος. Στην πρώτη αγορά επικρατεί αυτή τη στιγμή πλήρης εξαγωγικός αποκλεισμός, καθώς η Ε.Ε. έχει επιβάλει ολική απαγόρευση εξαγωγών αρνιών από την Ελλάδα μέχρι τα τέλη του 2025 λόγω ευλογιάς. Στη δεύτερη αγορά υπάρχει κινητικότητα και θετικές προοπτικές, σύμφωνα με τους ανθρώπους του κλάδου, αλλά ο παράγοντας «ευλογιά» είναι αστάθμητος. Προς το παρόν, και λόγω της απαγόρευσης μετακίνησης ζώων, οι σφαγές έχουν μηδενιστεί σχεδόν σε όλη την Ελλάδα.

Αξίζει να αναφερθεί ότι οι ελληνικές εξαγωγές κρέατος ανήλθαν το 2024 σε περίπου 255 εκατ. ευρώ και κινούνται ανοδικά. Φυσικά, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται, η απόκλιση μεταξύ εισαγωγών – εξαγωγών είναι μεγάλη, καθώς το 2024 οι εισαγωγές κρέατος ανήλθαν σε 1,8 δισ. ευρώ. Το εμπορικό ισοζύγιο στο κρέας ήταν αρνητικό, δημιουργώντας ένα έλλειμμα 1,55 δισ. ευρώ. Μόνο το αιγοπρόβειο και τα παρασκευάσματα/κονσέρβες παρουσιάζουν πλεόνασμα.

Αν και η εποχή που διανύουμε δεν είναι εποχή εξαγωγών αρνιών (σφάγια), παράγοντες του κλάδου ανησυχούν για την εξέλιξη της ζωονόσου και το πώς αυτή θα επηρεάσει τη χειμωνιάτικη/εορταστική αγορά, η οποία δίνει σημαντικό εισόδημα σε αρκετούς Ελληνες παραγωγούς.

Κατανάλωση αρνιού: Πέφτει στην Ε.Ε.

Πρώτα απ’ όλα, αξίζει να σημειώσουμε ότι η κατανάλωση αρνιού στην Ευρώπη δέχεται εδώ και χρόνια πιέσεις, άσχετες φυσικά με την εμφάνιση επιζωοτιών στην Ελλάδα. Σύμφωνα με όσα έχουν καταγραφεί στο τελευταίο συνέδριο του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Επεξεργασίας Κρέατος (ΣΕΒΕΚ), με τίτλο «Η βιομηχανία κρέατος σε ένα απαιτητικό αύριο: Τάσεις και ευκαιρίες ανάπτυξης», η κατανάλωση κρέατος συνολικά και αρνιού ειδικά υποχωρεί.

Η κλιματική κρίση, που αναδιατάσσει εκτροφές, οι (διεθνείς) μάχες για την εμπορία κρέατος μεταξύ των κορυφαίων κρεατοπαραγωγών χωρών, η «μόδα» με τα φυτικά υποκατάστατα κρέατος (plant based) και εσχάτως η τάση για εργαστηριακό/συνθετικό κρέας από καλλιέργειες ζωικών κυττάρων (cultured ή lab-grown meat) έχουν διαμορφώσει ένα αλλόκοτο σκηνικό. Στην εικόνα προστέθηκε αυτό το διάστημα η ευλογιά, που ξεκληρίζει κοπάδια σε όλη τη χώρα και κρατά κλειστές τις πόρτες των εξαγωγών ζώντων ζώων, χωρίς να έχει επηρεάσει προς το παρόν τις εξαγωγές νωπού κρέατος.

Μπορεί οι εξαγωγές ελληνικού κρέατος να μην αποτελούν βαρύνουσα οικονομική δραστηριότητα, εντούτοις ήταν μέχρι πρόσφατα μια φιλότιμη προσπάθεια της ελληνικής πρωτογενούς παραγωγής να σταθεί επάξια σε διεθνές επίπεδο απέναντι σε χώρες με ισχυρό αποτύπωμα στο εξαγωγικό εμπόριο αρνιών, όπως η Ρουμανία.

Εξαγωγές νωπού κρέατος 255 εκατ. ευρώ

Την ώρα που οι εισαγωγές κρέατος στην Ελλάδα κινήθηκαν ανοδικά, σε τροχιά ανόδου βρέθηκαν το 2024 και οι εξαγωγές κρέατος – αν και μιλάμε βέβαια για σημαντικά μικρότερες ποσότητες και αξίες (85,6 χιλ. τόνοι αξίας 254,6 εκατ. ευρώ). Στην περίπτωση αυτή, όπως δείχνει ο σχετικός πίνακας που διαμόρφωσε το κλαδικό περιοδικό «Meat News», εντυπωσιάζει η επίδοση στις εξαγωγές βόειου κατεψυγμένου κρέατος (128,3% αύξηση σε ποσότητα και 94,5% σε αξία), με προορισμούς κυρίως την Ιταλία και την Κύπρο. Χοιρινό, αιγοπρόβειο, όπως και παρασκευάσματα/κονσέρβες έδειξαν επίσης αξιοσημείωτη αύξηση, ενώ το μεγαλύτερο μερίδιο μεταξύ των εξαγωγών κρέατος είχαν και το 2024 τα πουλερικά.

Πίνακας: Εξαγωγές Κρεάτων 2024-2023

Πάει καλά το αιγοπρόβειο κρέας

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το αιγοπρόβειο κρέας (μαζί με τα πουλερικά και τα παρασκευάσματα/κονσέρβες) είναι το πλέον εξαγόμενο είδος στην κατηγορία «κρέας και προϊόντα κρέατος». Το 2024 αύξησε τις εξαγωγές κατά 15,38% σε ποσότητα και κατά 24,04% σε αξία, με κυριότερους προορισμούς Ιταλία, Ισπανία, Κύπρο, Πορτογαλία, Βουλγαρία. Παρόλο που οι εξαγωγικές αγορές του ελληνικού αιγοπρόβειου δεν είναι ιδιαίτερα διαφοροποιημένες τα τελευταία χρόνια, εντούτοις το 2023 στην κορυφαία πεντάδα προορισμών βρέθηκε η Αλβανία (αντί της Κύπρου) και το 2022 η Ρουμανία και το Ομάν (αντί της Κύπρου και της Βουλγαρίας).

Πίνακας: Κατανάλωση Προϊόντων Κρέατος

Πηγή: Eurostat. Ανάλυση: Netrino/2ο Συνέδριο ΣΕΒΕΚ, 2024

Καραδοκούν οι ανταγωνιστές στο εξωτερικό

Προς το παρόν υπάρχει απαγόρευση εξαγωγών μόνο για τα ζώντα ζώα, όχι για το κρέας

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του «Ελληνα Αγρότη», μέχρι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πρόβλημα με τις εξαγωγές νωπού κρέατος στο εξωτερικό, αλλά, όπως μας επισημάνθηκε από διάφορες πλευρές, υπάρχουν κι άλλες χώρες οι οποίες καραδοκούν για να αποσπάσουν μερίδια αγοράς, σε μια υπόθεση η οποία εν πολλοίς θυμίζει αυτήν της φέτας.

Στο εσωτερικό, πάντως, το αρνί βρίσκεται σε υποχώρηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα που μας επισημάνθηκε: σε πολλές γαμήλιες τελετές στην περιοχή της Θεσσαλίας το φετινό καλοκαίρι, κι ενώ παραδοσιακά οι διοργανωτές χρησιμοποιούσαν στα γεύματα αρνί, παρατηρήθηκε το φαινόμενο να επιλέγονται άλλες λύσεις, όπως κοτόπουλο και χοιρινό. Το αρνί ως γαστρονομικό έθιμο «φεύγει» από το τραπέζι του γάμου κι αλλάζουν οι συνήθειες, κι αυτό είναι έντονο κυρίως στις νεότερες ηλικίες που δεν είναι εξοικειωμένες με το αρνί. Οι νέοι τρέφονται σε μεγάλο βαθμό με τα προϊόντα μεγάλων αλυσίδων εστίασης, οι οποίες δεν χρησιμοποιούν το αρνί στο μενού τους.

Οι άνθρωποι με τους οποίους μίλησε η εφημερίδα τονίζουν ότι η κατάσταση στην αγορά κρέατος, συνολικά, δεν είναι καλή κι επισημαίνουν ότι η επόμενη φάση που θα περάσουμε ως χώρα ενδέχεται να είναι φάση διατροφικής ανασφάλειας με κύριο χαρακτηριστικό την έλλειψη κρέατος, την ώρα που μεγάλες εμπορικές ανακατατάξεις λαμβάνουν χώρα σε διεθνές επίπεδο. Η περίοδος της πανδημίας του κορονοϊού και τα ερωτηματικά που είχε θέσει τότε το σπάσιμο της διατροφικής αλυσίδας θα έπρεπε να κάνουν τη χώρα πολύ πιο προσεκτική.

Από την πλευρά της, η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση του Κρέατος και της Κτηνοτροφίας (ΕΔΟΤΟΚΚ) επισημαίνει στον «Ελληνα Αγρότη» ότι προς το παρόν υπάρχει απαγόρευση εξαγωγών μόνο για τα ζώντα ζώα και όχι για το κρέας. «Δεν υπάρχει άλλωστε λόγος για κάποιον περιορισμό. Τα μέτρα ασφαλείας τηρούνται και σφαγές γίνονται σε καθαρά ζώα. Υπάρχει, μάλιστα, αύξηση της ζήτησης κρέατος» επισημαίνουν από τον επίσημο φορέα του κλάδου. Οπως είναι γνωστό, η Ελλάδα εξάγει αρνιά σε Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία, κυρίως τις περιόδους των Χριστουγέννων και του Πάσχα, ενώ δευτερογενώς σε Αγγλία και Γερμανία. Οι τιμές του ελληνικού νωπού κρέατος στη διεθνή αγορά είναι υψηλότερες των ανταγωνιστών μας, όπως όμως επισημαίνουν από την ΕΔΟΤΟΚΚ «η ευρωπαϊκή αγορά αντιλαμβάνεται ότι οι ελληνικές τιμές είναι πιο ακριβές αλλά από την άλλη η χώρα έχει κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα της ποιότητας, ενώ και τα ελληνικά σφαγεία είναι σε πολύ καλό επίπεδο. Γι’ αυτό, παρά τα προβλήματα, υπάρχει ζήτηση και οι εξαγωγές αυξάνονται».

Με πρωτοβουλία του ιδιωτικού κυρίως τομέα, οι διεθνείς αγορές τα τελευταία χρόνια ανταμείβουν τις προσπάθειες των ελληνικών επιχειρήσεων για εξωστρέφεια στο ελληνικό τρόφιμο. «Ποιος θα το περίμενε ότι θα μιλούσαμε για εξαγωγές ελληνικού κρέατος; Ηταν κάτι που ξεκίνησε δειλά πριν από μερικά χρόνια» επισημαίνουν πηγές της ΕΔΟΤΟΚΚ, τονίζοντας όμως ότι «σε μια αγορά συνολικού τζίρου που ξεπερνά το 1,5 δισ. ευρώ, το ποσοστό των ελληνικών εξαγωγών είναι ακόμα πολύ μικρό. Ηταν όμως πολύ μικρότερο πριν από μερικά χρόνια».

Οι Ελληνες εξαγωγείς επισημαίνουν ότι πρέπει να γίνει προσεκτική διαχείριση της ευλογιάς, προκειμένου να αποκατασταθεί η ηρεμία στην αγορά, καθώς λόγω της απαγόρευσης μετακίνησης ζώντων ζώων παρατηρούνται καθυστερήσεις στην εκτέλεση συμβολαίων και παραγγελιών.

Δημήτρης Ζαρογιάννης – Φάρμα Ελασσόνας

Ο Δημήτρης Ζαρογιάννης είναι υπεύθυνος στο σφαγείο της εταιρίας Φάρμα Ελασσόνας, μια μονάδα η οποία έχει τη δυνατότητα σφαγής περίπου 250.000 αιγοπροβάτων σε ετήσια βάση – τα αμνοερίφια προέρχονται κυρίως από την περιοχή της Θεσσαλίας, αλλά όχι μόνο. Οπως μας εξήγησε, αυτή τη στιγμή δεν γίνονται σφαγές στην Ελλάδα, ενώ οι χώρες που παραδοσιακά αγοράζουν ελληνικά σφάγια ευτυχώς δεν έχουν θέσει περιορισμούς στις συναλλαγές τους με τη χώρα μας – δεν υπάρχει λοιπόν εξαγωγικό πρόβλημα αυτή τη στιγμή. Επισημαίνει όμως ότι «η ευλογιά δεν πρέπει να περάσει στην Ελασσόνα, όπου βρίσκεται η καρδιά της κτηνοτροφίας».

Να αλλάξουν τακτικές οι κτηνοτρόφοι

«Κάποιες πρακτικές που επί χρόνια συνηθίζουν οι κτηνοτρόφοι θα πρέπει τώρα να εγκαταλειφθούν» μας λέει ο Δημήτρης Ζαρογιάννης κι εξηγεί: «Θα πρέπει να σταματήσει η παράνομη ανταλλαγή ζώων και οι ανεξέλεγκτες βοσκήσεις, διότι δημιουργούν προβλήματα. Παράλληλα, οι κτηνοτροφικές μονάδες θα πρέπει να τηρούν όρους ασφάλειας, όπως η απαγόρευση εισερχόμενων ζώων, η συντήρηση των περιφράξεων που κρατάνε μακριά ανεπιθύμητα ζώα και οι συνεχείς απολυμάνσεις των οχημάτων». Το στέλεχος της Φάρμα Ελασσόνας διευκρινίζει ότι κρίσιμη για τις ελληνικές εξαγωγές νωπού κρέατος είναι η αγορά των Χριστουγέννων. Η περίοδος των σφαγών για τη συγκεκριμένη αγορά ξεκινά τυπικά μετά την εορτή του Αγίου Δημητρίου, τουλάχιστον για τα αρνιά της Θεσσαλίας, και λίγο αργότερα στις πιο βόρειες περιοχές της χώρας.