Aπό την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Η ενίσχυση των νεοεισερχομένων στην παραγωγή παραμένει σε χαμηλά επίπεδα στην Ε.Ε.
ΤΟΥ ΣΑΚΗ ΤΡΕΧΑ
sakis.trexas@protonmail.com
Η ανανέωση των γενεών στον αγροτικό τομέα πρέπει να είναι η βασική πολιτική προτεραιότητα στην Ε.Ε. Παρά τα μακροχρόνια μέτρα που περιλαμβάνει η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) υπέρ των νέων αγροτών, ο αριθµός τους παραµένει μειωμένος στην Ευρώπη.
Σε μελέτη, που κατέθεσε το Συμβούλιο Νέων Αγροτών της Ε.Ε. (CEJA) στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναφέρει ότι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ένας νέος αγρότης είναι τα εξής:
- Πρόσβαση σε αγροτική γη, γιατί η διαθεσιμότητα είναι περιορισμένη και οι τιμές αγοράς ή ενοικίασης αυξάνονται.
- Χρηματοδότηση, γιατί έχει δυσκολότερη πρόσβαση σε δανεισμό στα πιστωτικά ιδρύματα.
- Γνώση, γιατί υπάρχει χαμηλή ποιότητα σεμιναρίων, υψηλό κόστος σπουδών, περιορισμένη διά βίου μάθηση και ελλιπής σύνδεση της παραγωγής με την έρευνα.
- Υποβάθμιση της υπαίθρου, που οδηγεί σε μειωμένες υπηρεσίες και υποδομές (στέγαση, εργασία, Υγεία, σύνδεση).
Σε πολλές περιπτώσεις, η στήριξη της ΚΑΠ δεν θεωρείται επαρκής για τους νέους που προέρχονται από αστικές περιοχές, οι οποίοι έχουν διαφορετικές ανάγκες από τα μέλη των αγροτικών οικογενειών που κληρονοµούν εκµεταλλεύσεις, τόσο σε επίπεδο πρόσβασης σε αγροτική γη όσο και σε επαγγελματικές γνώσεις.
Ολα τα παραπάνω προβλήματα όμως μπορούν να λυθούν όταν υπάρχει επαρκής χρηματοδότηση. Η ΚΑΠ 2023-2027 προβλέπει ότι οι χώρες της Ε.Ε. διαθέτουν ποσό που αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 3% του προϋπολογισμού άμεσων ενισχύσεων για τη στήριξη των γεωργών νεαρής ηλικίας. Αυτό σημαίνει ένα ποσό στήριξης που για τη χώρα μας κυμαίνεται από 30.000 ευρώ έως 42.500 ευρώ.
Κεντρική πολιτική της Κομισιόν για την περίοδο µετά το 2027 αποτελεί η ανανέωση γενεών, µε τις χώρες να είναι υποχρεωµένες να καταθέσουν τη δική τους στρατηγική και να διαµορφώσουν ένα ολοκληρωµένο πακέτο στήριξης για τους νέους αγρότες.
Ο επίτροπος Γεωργίας της Ε.Ε., Κριστόφ Χάνσεν, παρουσιάζοντας τη νέα ΚΑΠ μετά το 2027, είχε τονίσει ότι το ελάχιστο ποσό άμεσων πληρωμών για τους νέους αγρότες προτείνεται να αυξηθεί από 3% σε 6%.
Στη μελέτη, η CEJA ζητά στην ΚΑΠ 2027-2034 το ποσοστό που προτείνει η Επιτροπή να αυξηθεί από 6% στο 10% των άμεσων πληρωμών, το οποίο θα διανεμηθεί στους νέους αγρότες μέσα από τον Πυλώνα 1 και τον Πυλώνα 2.
Να θυμίσουμε ότι για την περίοδο 2023-2027 η συνολική κοινοτική και εθνική χρηματοδότηση για νέους αγρότες ανέρχεται στα 8,5 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει μέσο κονδύλι ανά έτος 1,7 δισ. ευρώ. Η πρόταση της CEJA για την περίοδο 2027-2034 (με πληθωρισμό 2,5%) κάνει λόγο για συνολική κοινοτική και εθνική χρηματοδότηση για νέους αγρότες 8,5 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ένα μέσο κονδύλι ανά έτος 4,2 δισ. ευρώ.
Νέοι τρόποι εισοδηματικής στήριξης
Η συμπληρωματική εισοδηματική στήριξη για γεωργούς νεαρής ηλικίας (CISYF) είναι ένα καθεστώς στο πλαίσιο άμεσων ενισχύσεων, που παρέχει ενισχυμένη εισοδηματική στήριξη σε γεωργούς νεαρής ηλικίας που έχουν συστήσει πρόσφατα γεωργική εκμετάλλευση για πρώτη φορά και δικαιούνται βασική εισοδηματική στήριξη. Η στήριξη χορηγείται με τη μορφή ετήσιας ενίσχυσης ανά επιλέξιμο εκτάριο ή ετήσιο κατ’ αποκοπή ποσό. Ομως, αυτή η στήριξη δεν είναι αρκετή για να παραμείνουν οι νέοι στον κλάδο και να είναι βιώσιμοι.
Η οικονομική στήριξη πρέπει να περιλαμβάνει, εκτός από τη CISYF, τα εξής:
-Βοήθεια εγκατάστασης
-Στήριξη επενδύσεων
-Μέτρα συνεργασίας για τη διαδοχή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων
-«Εργαλειοθήκη» ανανέωσης των γενεών που θα διαθέτει: α) συμβουλές επιχειρηματικών σχεδίων, β) υποστήριξη για την εκπαίδευση, γ) συμβουλευτικές υπηρεσίες πάνω στην παραγωγή, δ) υποστήριξη για δημιουργία οργανώσεων νέων αγροτών, ε) ειδική υποστήριξη διαχείρισης κινδύνων λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων.
Αλλαγή πράσινης πολιτικής της ΚΑΠ
Η CEJA αναγνωρίζει τα οφέλη που προσφέρει η πράσινη αρχιτεκτονική της ΚΑΠ. Ωστόσο, το άκαμπτο πλαίσιο οδηγεί σε μη εφικτή εφαρμογή, ενώ οι ενισχύσεις συχνά δεν καλύπτουν το κόστος των μέτρων. Για αυτό προτείνει απλοποίηση και εξορθολογισμό της πολιτικής, στροφή σε εθελοντικά μέτρα με επαρκή χρηματοδότηση (από την προσέγγιση του διαφυγόντος εισοδήματος της παρέμβασης), επιβολή πανευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, εργαλεία που συνδυάζουν πληρωμές με αποτελέσματα.
Δεν είχαν αποτελέσματα τα προγράμματα νέων αγροτών
Η ανανέωση των γενεών αποτελεί πρόκληση για τη γεωργία στην Ε.Ε. Ως μία από τις πιο μακροχρόνιες πολιτικές της Ε.Ε., η ΚΑΠ έχει δώσει μια επισιτιστική ασφάλεια και προσιτή τιμή στα τρόφιμα, καλλιέργεια του εδάφους και βελτίωση της ζωής των αγροτών. Χαρακτηρίζει κάποιον νέο αγρότη όταν είναι ενεργός αγρότης ηλικίας κάτω των 40 ετών.
Ωστόσο, με μόνο το 6,5% των αγροτών της Ε.Ε. ηλικίας κάτω των 35 ετών, το 11,9% κάτω των 40 ετών και το 33,2% άνω των 65 ετών (στοιχεία Eurostat 2020), η πολιτική της Ε.Ε. για τους νέους αγρότες δεν θα πρέπει να θεωρείται πετυχημένη. Το 2020, η μέση ηλικία των αγροτών της Ε.Ε. ήταν τα 57 έτη. Τα στοιχεία είναι ακόμη χειρότερα μεταξύ των αγροτισσών της Ε.Ε., αφού μόνο το 4,2% είναι κάτω των 35 ετών, ενώ το 42% είναι άνω των 65 ετών.
Είναι καιρός για καλύτερη στρατηγική και δράση
Με βάση την αξιολόγηση της τρέχουσας προγραμματικής περιόδου, η επόμενη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ πρέπει να επικεντρωθεί στην αύξηση των νέων αγροτών.
Οι γεωπολιτικές αλλαγές στην Ε.Ε., όπως η ένταξη νέων κρατών-μελών στο άμεσο μέλλον (π.χ., Ουκρανία και Μολδαβία), θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη στον επανασχεδιασμό της αγροτικής πολιτικής.
Καθώς η Ε.Ε. σχεδιάζει την ΚΑΠ μετά το 2027, η CEJA πιστεύει ότι κάθε μελλοντική σκέψη για την επόμενη προγραμματική περίοδο πρέπει να ξεκινήσει με βασικό στόχο την ανανέωση των γενεών. Θα πρέπει να υπάρχει μια ευελιξία των νέων αγροτών στο να τροποποιούν τα επιχειρηματικά τους σχέδια μετά τη λήψη ενίσχυσης της πρώτης εγκατάστασης. Επίσης, να λυθούν τα προβλήματα καθυστερήσεων στις πληρωμές, που συχνά συνδέονται με γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Στόχος πρέπει να είναι ένα παραγωγικό μοντέλο στην Ευρώπη, στο οποίο μεγάλο μερίδιο θα περιλαμβάνει μικρές και μεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις, με χαμηλό κόστος εξαγοράς των γεωργικών εκμεταλλεύσεων από τις νεότερες γενιές. Αυτό θα βοηθήσει να έχουμε νέους που θα μπορούν να αναλαμβάνουν την οικογενειακή επιχείρηση.
Διασφάλιση ότι οι ενισχύσεις πάνε στους πραγματικούς παραγωγούς
Η ΚΑΠ θα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι ενεργοί αγρότες είναι οι μόνοι που λαμβάνουν άμεσες ενισχύσεις, να εφαρμόζει δικαιότερες μεθόδους κατανομής και να ενισχύει τη ρύθμιση της αγοράς, τα εργαλεία διαχείρισης κινδύνου και τη στήριξη των επενδύσεων. Κυρίαρχη είναι η άποψη ότι η χρηματοδότηση που παρέχεται από την Ε.Ε. πρέπει να είναι στοχευμένη και αποτελεσματική. Για αυτό θα πρέπει να εφαρμόζεται ένα ειδικό σύστημα μέτρησης του αποτελέσματος της ενίσχυσης προς τους νέους αγρότες σε κάθε πυλώνα της ΚΑΠ, ελλείψει του οποίου τα κράτη-μέλη θα πρέπει να επιβαρύνονται με πρόστιμα στον εθνικό τους Προϋπολογισμό. Η νέα ΚΑΠ πρέπει να ενισχύει τις καλύτερες συνθήκες εργασίας αγροτών και εργατών γης, καθώς και την πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες. Ωστόσο, η κοινωνική ασφάλιση παραμένει αρμοδιότητα των κρατών-μελών.
Κύριες συστάσεις που κάνει έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι:
- Η επιβολή καλύτερου ορισμού του «ενεργού αγρότη» σε ολόκληρη την Ε.Ε.
- Η εξέταση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων των μεθόδων κατανομής άμεσων πληρωμών, και ομετριασμός των αδικιών, με ανώτατο πλαφόν και πλήρη σύγκλιση των ποσών ενίσχυσης σε κάθε κράτος της Ε.Ε. (εξωτερική σύγκλιση), αλλά και μεταξύ των αγροτών κάθε κράτους-μέλους (εσωτερική σύγκλιση).
- Η ενίσχυση των εργαλείων διαχείρισης κινδύνου και των μέτρων προστασίας της παραγωγής από καιρικά φαινόμενα.
- Η υποστήριξη των επενδύσεων, της ρύθμισης της αγοράς, των δίκαιων αγροδιατροφικών συμβάσεων μεταξύ παραγωγών και εμπόρων ή μεταποιητών, καθώς και της αμοιβαιότητας στα εμπορικά πρότυπα.
Πέρα από αυτά, η CEJA προτείνει τη δημιουργία ενός τρίτου πυλώνα στην ΚΑΠ, με ένα ταμείο αφιερωμένο σε μέτρα που σχετίζονται με το περιβάλλον και το κλίμα, το οποίο θα μπορεί να συγχρηματοδοτείται από τα κράτη-μέλη. Από αυτό το ταμείο θα πρέπει να χρηματοδοτούνται κατά προτεραιότητα οι νέοι αγρότες.
Περισσότερα χρήματα
Ο αυξημένος προϋπολογισμός για νέους αγρότες είναι το «κλειδί» για τη βιωσιμότητα της γεωργίας στην Ε.Ε. Η CETA προτείνει ετήσιο κονδύλι 4,2 δισ. ευρώ.
Εφάπαξ ενίσχυση
Ενα εφάπαξ ποσό δεν αντικατοπτρίζει επαρκώς την ποικιλομορφία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Η στήριξη μπορεί να είναι χαμηλή σε σχέση με τις ανάγκες για επενδύσεις.
Ανάγκη δανειοδότησης
Η στήριξη πρέπει να συμπληρώνεται από χρηματοοικονομικά μέσα, όπως δάνεια και εγγυήσεις. Τα κράτη-μέλη και οι τράπεζες πρέπει να την εφαρμόζουν πλήρως.